Birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran erişkin hastalarda sosyal medya bağımlılığı ile uyku kalitesi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi

Amaç: Çalışmamıza Antalya ilinde birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran, çalışmaya katılmayı kabul eden ve onam veren 18 yaş üzeri erişkinler dahil edilmiştir. Erişkinlerde sosyal medya bağımlılığı ile uyku kalitesi arasındaki ilişkiyi değerlendirmek amaçlanmıştır. Çalışma sonuçlarında; sosyal medya bağımlılığı ve uyku kalitesi sorunları olan bireyleri bilgilendirerek toplumda farkındalık yaratılabilir ve davranış değişiklikleri oluşturulabilir. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel çalışma olan araştırmamız, anket yoluyla yüz yüze uygulanmıştır. Çalışmaya katılmayı kabul eden katılımcılara sosyodemografik özellikleri, sosyal medya bağımlılık düzeyini ölçmek amacıyla Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (SMBÖ) ve uyku kalitesini belirlemek amacıyla Pittsburgh Uyku Kalitesi İndeksi (PUKİ) yüz yüze görüşme tekniği ile uygulanmıştır. Veriler IBM SPSS Statistics 25 © Copyright SPSS Inc. 1989, 2017 yazılımı kullanılarak analiz edilmiştir. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Çalışma katılan bireylerin yaş ortalaması 39,23±13,04 yıldır. Katılımcıların %52,2'i (n=133) erkekti. Katılımcıların %52,5'i evli olarak bulunmuş olup %55,3'ü üniversite mezunudur. Katılımcıların tamamının sosyal medya hesabı bulunmakta olup en sık kullanılan sosyal medya platformları sırasıyla WhatsApp (%96,9), Instagram (%87,1), Facebook (%67,1) ve Youtube (%61,6) idi. Günlük sosyal medya kullanım süresinin en yoğun olduğu aralık 1-3 saat (%43,9) olarak tespit edildi. Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (SBMÖ) toplam puanı ortalama 53,09±12,98 olarak bulundu. Katılımcıların PUKİ toplam puanı ortalama 6,57±3,27 olarak bulundu. Bekarlarda, çocuğu olmayanlarda, uyku ilacı kullananlarda, uyumadan 1 saat önce kahve tüketenlerde, uyumadan önce yemek yiyenlerde, gece uyanıp yemek yiyenlerde, gün içinde kısa uykuya dalanlarda ve düşük mutluluk grubundakilerde sosyal medya bağımlılığının anlamlı derecede daha yüksek olduğu gözlendi (p<0,05). Facebook, TikTok, Youtube ve Snapchat kullanıcılarının SMBÖ Toplam skorlarının anlamlı şekilde yüksek olduğu saptandı (p<0,05). Tanı almış psikiyatrik hastalığı olanlarda, düzenli ilaç kullananlarda, uyku ilacı kullananlarda, uyumadan 1 saat önce kahve tüketen, uyumadan önce yemek yiyen, gece uyanıp yemek yiyen, gün içinde kısa uykuya dalan, düzenli egzersiz yapmayanlarda, gece vardiyasıyla çalışanlarda, yüksek stres grubundakilerde ve düşük mutluluk grubundakilerde uyku kalitesinin düştüğü görüldü (p<0,05). Youtube, TikTok, Snapchat ve LinkedIn kullanıcılarının PUKI toplam skorları daha yüksek olduğu bulundu (p<0,05). Günde 4 saatten fazla süre sosyal medyaya bakan kişilerin PUKI toplam skorunun daha yüksek olduğu görüldü (p<0,001). SMBÖ toplam skoru ve PUKI toplam skoru "uyumadan önce sosyal medya hesabına bakma, "günlük sosyal medya kullanım süresi", "sabah ilk iş sosyal medya hesabı kontrolü" parametrelerinde anlamlı şekilde farklılık gösterdi (p<0,05). SMBÖ skorlarının tamamı ile PUKI toplam puanı arasında büyük oranda düşük düzeyli, pozitif yönlü anlamlı ilişkiler saptandı (p<0,05). Sonuç: Araştırmada sosyal medya bağımlılığı ile uyku kalitesi arasında istatiksel olarak anlamlı ve olumsuz bir ilişki bulunmuş olup kötü uyku kalitesi bireylerin yaşam kalitesini ve genel sağlığını olumsuz yönde etkileyebilmektedir. Çalışmanın sonuçları doğrultusunda bu olumsuzlukların önüne geçilebilmenin bir yolu da sosyal medya bağımlılığının azaltılmasına yönelik farkındalık çalışmaların yapılarak bireylerin yaşam kalitesinin arttırılmasının sağlanmasıdır. Anahtar Kelimeler: Sosyal medya bağımlılığı, Uyku kalitesi, Erişkinler