Birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran hastaların sağlık anksiyetesi düzeyleri ve siberkondri ile ilişkisinin değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışma, Antalya ilindeki birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran, 18–65 yaş aralığında olan ve internet kullanan bireylerde sağlık anksiyetesi ve siberkondri düzeylerini belirlemeyi; ayrıca bu iki değişken arasındaki ilişkiyi değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, bireylerin bu konulardaki farkındalıklarının artırılmasına ve baş etme stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlanması hedeflenmiştir. Yöntem: Kesitsel ve ilişki arayıcı nitelikte bir araştırmadır. Belirtilen kriterlere uyan toplam 267 birey dahil edilmiştir. Veriler, yüz yüze görüşme yöntemiyle uygulanan üç bölümden oluşan bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Anketin ilk bölümünde sosyodemografik bilgi formu; ikinci bölümünde Sağlık Anksiyetesi Ölçeği (SAÖ); üçüncü bölümünde ise Siberkondri Ciddiyet Ölçeği Kısa Formu (CSS-12) yer almıştır. Elde edilen veriler, IBM SPSS Statistics 25.0 programı ile analiz edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 37,56±12,19 yıl olup %53,9'u kadın, %64'ü evli ve %61,8'i üniversite mezunudur. %26,2'si en az bir kronik hastalık tanısı almış, %51,7'sinin ailesinde kronik hastalık, %22,1'inin ise ailesinde kanser öyküsü vardır. Katılımcıların CSS-12 toplam puan ortalaması 30,7±8,01; SAÖ toplam puan ortalaması ise 14,42±7,02'dir. Yaş ile SAÖ'nün "Hastalığın Olumsuz Sonuçları" alt boyutu arasında negatif yönlü, düşük düzeyde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r=-0,137; p=0,025). Öğrenim düzeyi ile CSS-12'nin "Zorlama" alt boyutu arasında anlamlı fark gözlenmiş; lise ve altı mezunu bireylerin daha yüksek puanlar aldığı belirlenmiştir (p=0,010). Kronik hastalık tanısı olan bireylerde CSS-12 "Güven Arayışı", SAÖ "Aşırı Duyarlılık ve Kaygı" ve SAÖ toplam skorları anlamlı şekilde daha yüksek bulunmuştur. Hastaneye başvuru sıklığı arttıkça SAÖ toplam ve "Aşırı Duyarlılık ve Kaygı" skorları da anlamlı şekilde artmıştır (p<0,001). Cinsiyet, medeni durum ve çalışma durumu değişkenlerinin sağlık anksiyetesi ve siberkondri üzerinde anlamlı bir etkisi saptanmamıştır. Sağlık sorunları karşısında ilk olarak internetten bilgi arayan bireylerin, siberkondri ve sağlık anksiyetesi düzeyleri anlamlı şekilde daha yüksektir. SAÖ ile CSS-12 toplam puanları arasında pozitif yönlü ve anlamlı bir korelasyon bulunmuştur (r=0,386; p<0,001). Regresyon analizinde; siberkondriyi anlamlı biçimde yordayan değişkenler SAÖ'nün "Aşırı Duyarlılık ve Kaygı" (β=0,356), "Hastalığın Olumsuz Sonuçları" (β=0,314) alt boyutları ve SAÖ toplam skoru (β=0,392) olmuştur. Öte yandan, sağlık anksiyetesini yordayan faktörler arasında kronik hastalık varlığı (β=0,168), ailede kanser öyküsü (β=0,165) ve tüm CSS-12 alt boyutları yer almıştır (p<0,05). Sonuç ve öneriler: Bu çalışmanın sonuçları, birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran bireylerin genel olarak orta düzeyde siberkondri ve sağlık anksiyetesi düzeylerine sahip olduğunu göstermektedir. Sağlık anksiyetesi ile siberkondri arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki bulunmuş; özellikle sağlık kaygısı düzeyinin artmasıyla siberkondri davranışlarının da arttığı görülmüştür. Kronik hastalık tanısı olan bireyler ile ailesinde kanser öyküsü bulunan katılımcıların sağlık anksiyetesi düzeylerinin daha yüksek olduğu saptanmıştır. İnternetten bilgi arama davranışı da bu iki yapı üzerinde belirleyici bir faktör olarak öne çıkmıştır. Bu bulgular doğrultusunda, birinci basamak sağlık hizmetlerinde sağlık anksiyetesi ve siberkondriye yönelik erken farkındalık geliştirilmesi, riskli bireylere yönelik psikoeğitim programları uygulanması ve sağlık okuryazarlığını artıracak toplumsal stratejiler geliştirilmesi önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Sağlık anksiyetesi, siberkondri, birinci basamak sağlık hizmetleri.