Birincil boş sella ile poliklinik başvurusu olan hastalarda etiyoloji araştırılması

Şeber Boyacı, D. Birincil Boş Sella İle Poliklinik Başvurusu Olan Hastalarda Etiyoloji Araştırılması, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Tıpta Uzmanlık Tezi, Eskişehir, 2025. Çalışmamızın amacı, birincil boş sella tanısı ile endokrinoloji polikliniğine başvuran hastalarda olası etiyolojik nedenleri araştırmak ve bu nedenlerin hastaların klinik, demografik ve hormonal özellikleriyle olan ilişkilerini değerlendirmektir. Çalışmamız, beyin ve/veya hipofiz manyetik rezonans görüntülemeleri sonucunda boş sella tanısı saptanan, ikincil boş sella nedenlerinin dışlandığı retrospektif bir çalışmadır. Çalışmamızda endokrinoloji polikliniğine başvuran 93 birincil boş sella tanılı hasta ön hipofiz hormon paneli ile değerlendirilmiştir. Çalışmamızda, hasta dosyaları ve hastane otomasyon sistemi kullanılarak, hastaların demografik verileri, klinik özellikleri, laboratuvar parametreleri ve görüntüleme bulguları incelenmiştir. Hastalarımızın %75,3'ü kadın, %24,7'si erkekti. Hastaların ortalama yaşı 54,99'du. Hastaların %79,6'sının VKİ'si 25 kg/m²'nin üzerindeydi. Kadın hastaların ortalama gebelik sayısı 3 bulunmuş olup %73'ü multipar idi. Tüm hastalarda en sık semptom ve bulgular halsizlik, baş ağrısı ve seksüel disfonksiyondu. En sık saptanan kronik hastalıklar esansiyel hipertansiyon (%47), diabetes mellitus (%36), hipofizer yetmezlik (%33)ti. En az saptananlar ise akromegali, Cushing hastalığı, Arnold-Chiari malformasyonu, KISSR1 mutasyonlu hipogonadotropik hipogonadizmdi. En sık görülen izole hormon eksikliği %26,9 oranla büyüme hormonu eksikliğiydi. Görüntülemelerin %64,5'i kısmi boş sella, %35,5'i tam boş sella ile uyumluydu. Boş sella multipar kadınlarda, obezlerde ve orta-ileri yaşlarda daha fazla görülmektedir. Esansiyel hipertansiyon, obstrüktif uyku apne sendromu (OSAS), obezite, otoimmün tiroid hastalıkları, benign intrakranial hipertansiyon (BİH) tanılarının birincil boş sella etiyolojisinde yer aldıkları görülmüştür. Boş sella hastaları asemptomatik olsa bile, olası hipofizer yetmezlik tanısının atlanmaması için 24-36 aylık süreçler içerisinde klinik değerlendirme yapılmalı, ön hipofiz hormon paneli çalışılmalıdır. Anahtar Kelimeler: boş sella, hipopituarizm, panhipopituarizm, multiparite, benign intrakraniyal hipertansiyon