Biyoçeşitlilik temelli fen eğitiminin okul öncesi dönem çocuklarının bilimin doğası anlayışları, bilimsel süreç becerileri ve yerel tür bilgilerine etkisi

Okul öncesi dönemde çocukların dünyayı algılama ve çevreleriyle etkileşim kurma becerileri hızla gelişir. Doğayı keşfetme ve anlamlandırma süreci, özellikle bu yaş grubundaki çocuklar için son derece önemlidir. Bu noktada biyoçeşitlilik eğitimi, bu sürecin merkezinde yer alır. Çocuklar, doğadaki farklı türlerin varlığını, bu türlerin ekosistem içindeki rollerini ve aralarındaki ilişkileri erken yaşlarda öğrenerek, doğal dünyaya yönelik bir merak ve saygı geliştirirler. Biyoçeşitlilik temelli eğitim, çocukların doğa ile olan bağlarını güçlendirirken, aynı zamanda çevresel sürdürülebilirlik konusunda bilinçlenmelerine de katkıda bulunur. Bu araştırmanın amacı, okul öncesi eğitime yönelik olarak tasarlanan Biyoçeşitlilik Temelli Fen Eğitimi (BiTFE) etkinliklerinin, 5-6 yaş grubu çocukların bilimin doğası anlayışlarına, bilimsel süreç becerilerine ve yerel tür bilgilerine etkisini incelemektir. Araştırma, yarı deneysel model kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubunu, Manavgat bölgesindeki bir devlet anaokuluna devam eden 27 çocuk (12 deney ve 14 kontrol grubu) oluşturmaktadır. Veri toplama araçları olarak, "Young Children's Views of Science" görüşme protokolü, yerel tür bilgisi için araştırmacı tarafından tasarlanan başarı testi ve bilimsel süreç becerilerini ölçmek için "Okul Öncesi Çocukları için Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği" kullanılmıştır. BiTFE etkinlikleri, 11 hafta boyunca deney grubuna uygulanmış, uygulama öncesi ve sonrası hem deney hem de kontrol grubuna ön-test ve son-testler yapılmıştır. Veriler, parametrik olmayan istatistiksel yöntemlerle analiz edilmiştir. Mann-Whitney U testi, gruplar arası farkları değerlendirmek için, Wilcoxon işaretli sıralar testi ise ön-test ve son-test sonuçlarını karşılaştırmak için kullanılmıştır. Araştırma bulguları, deney grubundaki çocukların bilimin doğası anlayışlarında belirgin bir gelişme olduğunu göstermiştir. Uygulama öncesinde 'yetersiz' ve 'yanıtsız' olarak değerlendirilen bilimin değişebilirliği, bilimin ampirik temeli ve bilimin öznel doğası gibi kavramlarda, uygulama sonrasında bu kategorilerde azalmalar ve 'kısmen yeterli' ile 'yeterli' kategorilerinde ise belirgin artışlar gözlemlenmiştir. Ayrıca, deney grubundaki çocuklar Akdeniz foku, kum zambağı ve deniz kaplumbağası gibi yerel türleri tanıma ve bu türlerin ekolojik önemini anlama düzeylerinde kontrol grubuna kıyasla istatistiksel olarak anlamlı düzeyde ilerleme kaydetmiştir (p<0.05). Bilimsel süreç becerileri açısından ise, uygulama sonrasında deney grubunda 'ilişki kurma' (Z=-2.328, p=0.020) ve 'ölçme' (Z=-2.126, p=0.033) boyutlarında anlamlı gelişmeler gözlenmiştir. Ancak genel bilimsel süreç becerilerinde anlamlı bir fark bulunmamıştır. Bu sonuç, bilimsel süreç becerilerinin gelişimi için daha uzun süreli ve yoğun bir eğitime ihtiyaç duyulabileceğini göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma, biyoçeşitlilik temelli fen eğitiminin okul öncesi dönemde çocukların bilimin doğası anlayışını derinleştirmede ve yerel türlere yönelik farkındalıklarını artırmada etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu bulgular, erken çocukluk eğitiminde biyoçeşitlilik temelli yaklaşımların, çocukların bilimsel düşünme becerilerini geliştirmek ve çevre bilincini artırmak için önemli bir araç olabileceğini göstermektedir.