Bizans döneminde Malatya

Malatya ve çevresinde tarih öncesi dönemlerden itibaren yerleşim bulunmakla birlikte şehrin ilk yerleşimi bugünkü Malatya'dan farklıdır. Arslantepe, Malatya şehrinin ilk defa şehir özelliği gösterdiği sahadır. Mevcut verilerden elde edilen bilgiler ışığında bu yerleşimin Hititler dönemine ait olduğu anlaşılmaktadır. Şehir Roma hakimiyetine girer girmez bugünkü Battalgazi (Eski Malatya) olarak bildiğimiz, Arslantepe'nin 4 km kadar kuzeyine taşınmıştır. Roma İmparatorluğu'nun şehre XII. Fulminata Lejyonu'nu yerleştirmesinden sonra şehir zamanla canlanmış ve daimî yerleşim noktası haline gelmiştir. Malatya, Roma hakimiyetinden Türk hakimiyetine kadar geçen süre içinde birçok önemli siyasî ve askerî hadiselere sahne olmuştur. Sürekli yağma ve tahribatlara maruz kalmıştır. Şehrin jeopolitik konumu ve şehirden geçen askerî ve ticarî yollar bunun en önemli sebebidir. Roma-Bizans hakimiyetindeki şehir idarî açıdan ilk olarak Kappadokia eyaletine bağlıdır. İmparator Diocletianus döneminde bu eyalet ikiye bölünmüş, II. Armenia ve Kappadokia eyaletleri oluşturulmuş ve Malatya II. Armenia eyaletine bağlanmıştır. Justinianos dönemindeki değişikliklerle Malatya, eyaletin merkez şehri olarak III. Armenia eyaletinde yer almıştır. İmparator Mavrikios döneminde ise Malatya bölgesi I. Armenia adıyla anılmaya başlamıştır. İmparator Herakleios döneminde doğu sınırının batıya doğru kayması ile sınır Malatya yerine Kaesareia olarak değişmiştir ve Malatya, Bizans ve İslam orduları arasındaki insansız bölgede yer almıştır. Sonrasında İslam orduları bu şehri sugur şehri statüsünde kullanmaya başlamıştır. Selçuklu Devleti'nin Malatya'yı ele geçirdiği döneme kadar Bizans ve diğer unsurlar arasında mücadele sahası olan ve sık sık el değiştiren şehir, bu tarihten itibaren Türklerin hakimiyet sahası içine alınmıştır.