Blokzinciri teknolojisinin muhasebe ve denetim uygulamalarına etkileri

Muhasebe ve denetim mesleği, dijitalleşme ile blokzincir, yapay zekâ ve veri analitiği gibi yeni teknolojilerin etkisi altında köklü bir dönüşüm sürecine girmiştir. Bu dönüşüm, yalnızca teknik altyapıyı değil, aynı zamanda meslek mensuplarının teknolojiye ilişkin algılarını, psikolojik hazır bulunuşluklarını ve değişime karşı olası dirençlerini de gündeme getirmektedir. Bu doktora tezinin amacı, muhasebe ve denetim alanında çalışan meslek mensuplarının blokzincir teknolojisine yönelik teknoloji farkındalığı, kavramsal farkındalığı, teknolojiye hazır olma ve teknoloji direnci düzeylerinin, bu teknolojiye yönelik tutum ve kullanma niyeti üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırmanın evrenini Türkiye'de faaliyet gösteren muhasebe meslek mensupları oluşturmaktadır. Veri toplama süreci, kolayda örnekleme yöntemiyle çevrim içi anket aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Analizlerde, anket formunu eksiksiz dolduran ve veri temizliği sonrasında geçerli kabul edilen katılımcıların yanıtları kullanılmıştır. Anket formunda teknoloji farkındalığı, kavramsal farkındalık, teknolojiye hazır olma, teknoloji direnci, blokzincir teknolojisine yönelik tutum ve blokzincir teknolojisini kullanma niyetini ölçen, ilgili literatürden uyarlanmış çok maddeli Likert tipi ölçeklere yer verilmiştir. Öncelikle demografik özellikler tanımlayıcı istatistiklerle değerlendirilmiş; ardından ölçüm modelinin güvenirlik ve geçerliliğini incelemek için bileşen yükleri, Cronbach Alfa, bileşik güvenirlik ve AVE değerleri hesaplanmıştır. Yapısal ilişkilerin testinde Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM) yaklaşımı benimsenmiş ve analizler SmartPLS 4 programı ile yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, öncelikle teknoloji farkındalığının blokzincir teknolojisine ilişkin kavramsal farkındalık üzerinde pozitif ve istatistiksel olarak anlamlı bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. Bunun yanında hem teknoloji farkındalığının hem de kavramsal farkındalığın blokzincir teknolojisine yönelik tutumu güçlendirdiği görülmüştür. Teknolojiye hazır olma düzeyinin, meslek mensuplarının blokzincir teknolojisine yönelik tutumlarını ve bu teknolojiyi kullanma niyetlerini pozitif yönde etkilediği; teknoloji direncinin ise teknolojiye hazır olma üzerinde istatistiksel olarak anlamlı fakat oldukça düşük düzeyde negatif bir etkiye sahip olduğu, tutum ve kullanma niyeti üzerindeki doğrudan etkilerinin ise negatif işaretli olmakla birlikte istatistiksel olarak anlamlı olmadığı tespit edilmiştir. Tutum değişkeni, beklenildiği üzere blokzincir teknolojisini kullanma niyetinin doğrudan ve güçlü bir belirleyicisi olarak doğrulanmıştır. Modelin açıklanan varyans (R²) değerleri, ilgili değişkenler için orta ve yüksek düzeyde açıklayıcılık sergileyerek önerilen kuramsal çerçevenin istatistiksel açıdan desteklendiğine işaret etmektedir. Çalışma, muhasebe ve denetim bağlamında blokzincir teknolojisinin benimsenmesini teknoloji ve kavram farkındalığı, teknolojiye hazır olma ve teknoloji direnci gibi bilişsel ve psikolojik faktörlerle birlikte ele alan bütünleşik bir model önermesi bakımından literatüre katkı sağlamaktadır. Uygulama açısından ise, meslek örgütleri, düzenleyici kurumlar ve eğitim sağlayıcılar için blokzincir temelli uygulamaların yaygınlaştırılmasında teknoloji farkındalığını artırmaya, kavramsal bilgi düzeyini güçlendirmeye ve teknoloji direncini azaltmaya yönelik politika ve eğitim programlarının önemini vurgulamaktadır. Bu çerçevede çalışma, muhasebe ve denetim mesleğinin dijital dönüşüm sürecinde blokzincir teknolojisinin etkin ve sürdürülebilir biçimde benimsenmesine yönelik stratejik çıkarımlar sunmaktadır.