A mathematical modeling approach for managing regional blood bank operations

Kan bankası operasyonları, tam kan ve kan ürünleri gibi yüksek derecede bozulabilir ürünlerin tedarik zinciri yönetimini gerektirdiği için oldukça karmaşıktır. Türkiye genelinde tam kan ve kan ürünlerinin toplanması, test edilmesi, ayrıştırılması ve dağıtımı konusunda faaliyet gösteren Türk Kızılayı, operasyonel kararlarını sürekli olarak eniyileme ihtiyacı duymaktadır. Türk Kızılayı'nın, bağış toplama, üretim ve hastanelere dağıtım kararlarını içeren kan bankası operasyonlarını yönetebilmesi için bir matematiksel modelleme yaklaşımı geliştirilmiştir. Önerilen model, mümkün olan en yüksek talep miktarını en az maliyetle karşılamaktadır. Bu amaçla, öncelikle, karşılanabilecek en yüksek talep miktarını belirleyen, sonrasında karışık tamsayılı bir maliyet enazlama problemi çözen bir sözlüksel yaklaşım kullanılmıştır. Bu modelin makul sürelerde çözülmesinin mümkün olmadığı gerçek hayat problem boyutları için bir sezgisel yaklaşım geliştirilmiştir. Sezgisel yaklaşımın çok kısa sürelerde kaliteli çözümler bulduğu, yapılan sayısal deneylerle gösterilmiştir. Son olarak, kan ürünlerinin kalitesinin enbüyüklenmesi amaç fonksiyonu, maliyet enküçüklenmesi amaç fonksiyonuyla birlikte incelenmiştir. Elde edilen iki amaçlı programlama problemi Epsilon Kısıtı Yöntemi ile çözülmüştür. Bu iki amaçlı yaklaşım, karar vericinin kalite ve sistem maliyeti arasındaki ödünleşmeyi gözlemleyerek en çok tercih ettiği baskın çözümü uygulamasına olanak sağlamaktadır.