Bölgeselleşme ve bölgeselleşmenin ticaret akımları üzerindeki etkisinin çekim modeli ile analizi

Uluslararası ticari ilişkiler, İkinci Dünya Savaşı sonrası çok taraflı serbestleşme görüşmelerine dayanan GATT/WTO odaklı devam etmektedir. Aynı zamanda 1960'lı yıllar ile birlikte Avrupa merkezli bölgeselleşme başlamış ve dünyanın gelişmekte olan bölgelerine yayılmıştır. 1990'lı yıllar ile birlikte SSCB'nin dağılması, ABD'nin bölgeselleşme tarafında tutum değiştirmesi ve Avrupa Kıtası'nda bölgeselleşme lehinde yaşanan gelişmeler bölgeselleşmeye olumlu yansımıştır. Yeni bölgeselleşme olarak adlandırılan bu süreç, günümüzde dünya genelinde önemli boyutlara ulaşmıştır. Bu gelişmeler paralelinde bölgeselleşmenin ticaret akımlarını ne yönde etkileyeceği hem teorik hem de ampirik olarak uluslararası iktisat literatüründe sıkça tartışılan konular haline gelmiştir.Literatürdeki görüşler, bölgeselleşmenin çok taraflı serbestleşme sürecini olumlu ve olumsuz yönde etkileyeceği noktasında ikiye ayrılmaktadır. Diğer taraftan bölgeselleşme, meydana getirdiği ticaret yaratıcı ve saptırıcı etkiler ile de ticaret akımlarına yön vermektedir. Bu çalışmanın amacı ticaret akımlarının belirleyicilerini ve bölgeselleşmenin ticaret akımları üzerindeki etkisini analiz etmektir. Bu nedenle, önce bölgeselleşme kavramı ve süreci ile bölgeselleşmenin ulaştığı seviye incelenmiştir. Ardından ticaret akımlarının belirleyicileri ve bölgeselleşmenin ticaret akımları üzerindeki etkileri çekim modeliyle belirlenmiştir. Çekim modeli 8 bölgesel ticaret anlaşması ile 92 ülkeden oluşan grup için yatay-kesit ve panel veri yöntemleri ile tahmin edilmiştir. Elde edilen bulgular bölgesel girişimlere göre farklılıklar sergilemiştir. Bölgeselleşmenin MERCOSUR, ANDEAN, COMESA ve CACM'ın üyeleri arasındaki ticareti artırdığı tespit edilmiştir. Öte yandan EU, NAFTA, AFTA ihracat ve ithalatı pozitif MERCOSUR ihracatı pozitif ithalatı negatif etkilemiştir. SAPTA, ANDEAN, COMESA ve CACM'ın ihracat ve ithalatı negatif etkilediği bulunmuştur.