Bulanık aksiyomatik tasarım ve hedef programlama ile bir ürün tasarımı: içecek üretim tesisinde bir uygulama

Anahtar kelimeler: Ürün tasarımı problemi, hedef programlama, bulanık aksiyomatik tasarım tekniği Bu tez çalışmasında içecek sektöründe faaliyet gösteren bir firmanın ürün tasarım problemi ele alınarak çözülmüştür. Firma başlangıçta bir parti olarak üreteceği ve sonrasında seri üretimine devam edip etmeyeceği belirsiz olan bir içeceğin şişesinin tasarım problemi ile karşı karşıya kalmıştır. Firma ilgili ürün için üretim hattında kalıp ve reçete yatırımı yapmak durumunda kalırsa, birim ürüne ait sabit maliyetler artacağı için proje kârlı bulunmayacaktır. Bu sebeple firma, mevcut üretim hattı spesifikasyonlarını değiştirmeden müşterisinin talebine cevap vermek istemektedir. Bunu yapabilmek için de üretimini yapacağı ürüne ait şişenin tasarım problemini mevcut bir şişe tasarımı üzerinden yola çıkarak çözmeye karar vermiştir. Yeni şişe tasarım problemi, mevcut hat spesifikasyonlarında değişikliğe neden olmaması, üretim hızını belirli bir seviyede tutması ve aynı zamanda müşteri beğenisine de hitap etmesi olmak üzere üç hedefe sahiptir. Bu hedeflerden müşteri beğenisi, insanın doğal karar verme süreçlerini daha iyi ifade edebilmesi bakımından bulanık verilerle ifade edilmiştir. Çalışmada müşteri beğenisine ait bulanık veriler bulanık aksiyomatik tasarım (BAT) tekniği ile ele alınmış ve elde edilen değerler, söz konusu üç hedefi de dikkate alan bir karma tamsayılı doğrusal olmayan hedef programlama modelinde kullanılmıştır. Bu çalışmayı yapmadan önce, yeni şişe tasarım projeleri deneme yanılma yöntemi ile yapılmaktaydı. Kabaca hesaplanan şişe parametreleri terdarikçiye verilerek çizim yaptırılmakta, yaptırılan çizim onaylanırsa deneme kalıbı satın alınmaktaydı. Fabrikaya gelen deneme kalıbında preformlar şişirilmekte ve bunlara dolum hattında su doldurularak test edilmekteydi. Bu test sonucunda tedarikçinin tasarımına onay verilmekte veya düzeltmeler talep edilmekteydi. Söz konusu aşamalar onay alana kadar devam etmekteydi. Bu tezde önerilen çözüm yaklaşımı sayesinde, problem analitik olarak ele alınmış, deneme yanılma yöntemi terk edildiği için de zamandan, iş gücünden, enerji, kalıp ve preform maliyetlerinden tasarruf sağlanmıştır. Ürün tasarımı problemi için aksiyomatik tasarım ve hedef programlama yaklaşımlarının ayrı ayrı kullanıldığı çalışmalara literatürde rastlamak mümkün olsa da bu çalışmada birlikte kullanılan BAT ve doğrusal olmayan hedef programlama yöntemlerinin literatürde daha önce hiç birlikte kullanıldığı bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu açıdan çalışma, ürün tasarımı probleminin ele alınışı ve çözümüyle farklı bir bakış açısı sunmakta ve literatüre katkı sağlamaktadır