Bürokratik elitizmin sağ popülizm bağlamında incelenmesi: ABD'de Donald Trump ve Brezilya'da Jair Bolsonaro örnekleri

Elitizm, toplumu nitelikli azınlık ve niteliksiz çoğunluk olarak iki sınıflı yapı olarak gören, bunun doğallığını ve aşılamazlığını savunan görüştür. Popülizm ise kuramsal anlamda üzerinde uzlaşılamayan muğlak bir kavram olarak ifade edilebilir. Populizmi inceleyen kuramcıların büyük çoğunluğunun üzerinde uzlaştığı konu ise popülizmin, popülist siyasetçinin elit karşıtı argümanları kullanmasıdır. Elit karşıtlığı populizmin en belirgin ana eksenidir. Popülist siyasetçi, kendini halkın gerçek temsilcisi olarak tanıtırken, elitleri halk düşmanı olarak ilan eder. Popülist siyasetçi ortaya koyduğu bu karşıtlığa uygun olarak, halkın çıkarlarını korumak için elitlerle savaşan, kötüye karşı iyinin yanında olan bir kahraman rolüne bürünür. Bu söylem üzerinden kalabalık kitlelerin desteğini alan popülist siyasetçi aynı zamanda halkın dilinden konuşur. Sade, basit ve doğrudan iletişimi seçer. Halkla doğrudan iletişim kurmak popülist siyasetçinin önceliğidir. Popülist siyasetçi görkemli ve gürültülü bir siyasal propaganda yürüterek seçimleri kazandığında ise siyasal söylemine uygun bir tavır takınarak popülist ajandasını iktidara taşır. Bu noktada popülist siyasetçi bürokratları, halk nezdinde elitlerle örtüştürecek bir dil kullanır. Elit karşıtı popülist söylem, bürokrasi karşıtlığına dönüşür. Popülist siyasetçinin, siyasal söyleminin ana argümanı olan bürokrasi karşıtlığının temel hedefi ise kendine sadık yeni bir bürokrat tipi yaratmaktır. Bu çalışmada ABD'de Donald Trump ve Brezilya'da Jair Bolsonaro örnekleri incelenerek popülist aktör ile bürokratlar arasındaki ilişkinin güncel görünümü populizm ve elitizm eksenleri bağlamında değerlendirilecektır. Her iki lider de aynı dönemde, birbirine benzer popülist söylemleri kullanarak iktidara gelmiştir. Her ikisinin de tipik bir popülist lider olduğu konusunda büyük bir kuramsal uzlaşı söz konusudur. Her iki lider de bürokratlarla çatışma içerisine girerek bürokraside yapı ve kaynakların merkezileşmesi, normların siyasallaşması, personelin siyasallaşması ve hesap verilebilirliğin ortadan kaldırılması bağlamında büyük bir hasar yaratmıştır. Her iki liderin iktidardayken sergilediği tutumlardan ve aldıkları idari kararlardan bürokrasinin nasıl baskı altına alındığını, hasar gördüğünü tespit etmek mümkündür. Bu konuda en belirgin olgusal örneklerden biri de Covid-19 salgınında her iki popülist liderin yürüttüğü popülist siyaset ve bu bağlamda sergiledikleri bürokrasi karşıtı tutumlardır. Bu çerçevede düşünüldüğünde ABD'de Donald Trump ve Brezilya'da Jair Bolsonaro örnekleri kapsamında bürokrasinin popülist aktör karşısındaki konumu analiz edilmeye çalışılacaktır.