Bursa'nın nilüfer, yıldırım ve gürsu ilçelerindeki topraklarda radon yayılım hızları ve efektif radyum içeriklerinin araştırılması

Bu tez çalışmasında Bursa'nın Nilüfer, Yıldırım ve Gürsu ilçelerinden alınan toprak numunelerinin "kapalı kutu (Sealed Can) tekniği" ve LR-115 (katı hal iz dedektörleri) kullanılarak radon yayılım hızları ve efektif radyum içeriklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Topraktan radon salınımı yoluyla kapalı ortamdaki radon aktivitesine gelen ilave radon aktivitesi de belirlenmiş ve kapalı ortamdaki yıllık efektif doz hesaplanmıştır. Radyoaktivite ölçümleriyle radyolojik risklerin değerlendirilmesi, çevredeki canlılar ve insanlar için oldukça önemlidir. Nilüfer ilçesinde sanayi içi ve sanayi dışından numune alınırken, Gürsu ilçesinde tarım arazilerinden işlenmiş ve işlenmemiş toprak üzerinde çalışma yapılmıştır. Yıldırım ilçesinde ise herhangi bir kriter aranmadan toprak numuneleri alınmıştır. Numuneler üzerinde LR-115 Tip-II katı hal dedektörleri ile çalışma yapılmıştır. LR-115 Tip-II filmleri; toplanmış toprak numunelerinin bulunduğu kabın plastik kısmına yerleştirilmiş olup ağzı silikonla hava almasın diye kapandıktan sonra 90 gün boyunca bekletilmiştir. Bekleme işleminden sonra filmler çıkartılmış ve kimyasal iz kazıma adımına geçilmiştir. Burada amaç gözle görünmeyen izleri mikroskop altında görünür hale getirmektir. Bu adımdan sonra image-j programı ile iz sayımı yapılmış ve elde edilen değerlerin hesaplamaları yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar dünya genelinde yapılmış çalışmalar ile kıyaslanmıştır. Çalışmada ölçümler sonucunda elde edilen radon konsantrasyonlar 15,70 ile 813,78 Bqm-3 arasında değişmektedir. Nilüfer ilçesinde kütle eksalasyon değerleri 554,05 ile 1490,04 mBqkg-1h-1, yüzey eksalasyon değerleri 13,77 ile 70,27 Bqm-2h-1 bulunmuştur. Yıldırım ilçesinde kütle eksalasyonu 157,94 ile 8186,65 mBqkg-1h-1, yüzey eksalasyon değerleri 3,92 ile 203,45 Bqm-2h-1 olarak hesaplanmıştır. Son olarak Gürsu ilçesinden elde edilen kütle eksalasyon değerleri 360,38 ile 1125,65 mBqkg-1h-1, yüzey eksalasyon değerleri 8,96 ile 26,46 Bqm-2h-1 olarak hesaplanmıştır. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar incelendiğinde bir noktanın değeri diğer numunelerin değerinden yüksek çıkmış olduğu fark edilmiştir. Noktanın jeolojik yapısına baktığımızda numune alınan noktanın kayalık bir zemine sahip olduğu fark edilmiştir. Ancak sonuçlar TENMAK (ulusal) ve WHO, IAEA, vs. (uluslararası) kuruluşlar tarafından tavsiye edilen limit değerlerle kıyaslandığında çalışma alanındaki birçok numuneden elde edilen değerlerin radyolojik açıdan bir sorun oluşturmayacağı tespit edilmişti