Bursa'nın Orhaneli, Keleş ve Osmangazi ilçelerindeki topraklarda radon yayılım hızlarının ve efektif radyum içeriklerinin belirlenmesi

Anahtar kelimeler: Radon, radyum, kapalı kutu tekniği, LR-115, Bursa Bu tez çalışmasında Bursa'nın Orhaneli, Keleş ve Osmangazi ilçelerinden toplanan toprak örneklerinin, "kapalı kutu (sealed can) tekniği" ve katıhal iz dedektör filmleri (LR-115) kullanılarak radon yayılım hızlarının ve efektif radyum içeriklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Ayrıca topraktan radon yayılımı yoluyla kapalı ortamdaki radon aktivitesine gelen ilave radon aktivitesi de belirlenmiş ve kapalı ortamlardaki radondan kaynaklı yıllık efektif dozlar hesaplanmıştır. Radyoaktivite ölçümleriyle radyolojik risklerin belirlenmesi çevredeki canlılar ve insanlar için oldukça önemlidir. Keleş ve Osmangazi'de kurulması planlanan termik santrallerin çevresinde yapılan bu çalışma, santraller kurulup bir müddet çalıştırıldıktan sonra yapılacak radyolojik çalışmalar için de bir kıyaslama çalışması olacaktır. Çalışmada ölçümler sonucu elde edilen kütle radon yayılım hızları 27,322,61-1132,711116,83 mBqkg-1h-1 (316,22±8,89 mBqkg-1h-1ortalama ile) aralığında, yüzey radon yayılım hızları 0,650,40-24,252,46 Bqm-2h-1 (7,15±1,34 Bqm-2h-1 ortalamayla) aralığında ve efektif radyum konsantrasyonu 0,340,29-14,231,89 Bqkg-1 (3,97±1,0 Bqkg-1 ortalama değerle) aralığında değişmektedir. Kapalı alandaki radon aktivitesine katkı ise 2,61-97,88 Bqm-3 aralığında değişirken 28,59 Bqm-3 ortalama değere sahiptir. Çalışma da belirlenen ortalama yüzey radon yayılım hızı Birleşmiş Milletler Atomik Radyasyonun Etkileri Bilimsel Komitesi (UNSCEAR, 2000) tarafından rapor edilen yıllık ortalama değerden (118,8 Bqm-2h-1) daha düşüktür. Çalışma alanındaki, hesaplanan yıllık etkin doz değerleri 0,07-2,72 mSvy-1 aralığında (0,80 mSvy-1 ortalamayla) değişmekte ve tavsiye edilen aksiyon değerlerinin (3-10 mSvy-1, UNSCEAR, 2000) altındadır. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar ulusal ve uluslararası kuruluşlar tarafından önerilen limit değerlerle karşılaştırıldığında, çalışılan bölgedeki toprakların büyük bir kısmının radyolojik açıdan herhangi bir tehlike oluşturmayacağı anlaşılmaktadır.