Çağdaş sanat pratiklerinde hegomonik mekâna eleştirel yaklaşımlar

Bu araştırma, çağdaş sanatta hegemonik mekânların eleştirel bir unsur olarak nasıl kullanıldığını ve bu kullanımın teorik temellerini incelemektedir. Çalışma, Michel Foucault'nun iktidar-mekân ilişkisi, Henri Lefebvre'nin "Mekânın Üretimi" kavramı ve Antonio Gramsci'nin hegemonya teorisi çerçevesinde, modern kent mekânlarının birey üzerindeki totaliter yapısını analiz etmektedir. Araştırma, mekânın yalnızca fiziksel değil, aynı zamanda toplumsal ilişkilerin ve iktidar yapılarının yeniden üretildiği ideolojik bir alan olduğunu ortaya koymaktadır. Kentsel mekânlar, hegemonik mimariyle bireyin özgürlük alanlarını görünmez sınırlarla kuşatarak kontrol altında tutar. Çalışma, hegemonya ve mekân kavramlarının kesişimini ele alırken, bu ilişkinin sanata nasıl yansıdığını inceler. Klasik dönem sanatında mekân, egemen bakış açısının idealize edilmiş temsili olarak kurgulanırken; modern ve çağdaş sanatta bu düzen sorgulanmaya başlanmış, mekân eleştirel ve dönüştürülebilir bir unsur hâline gelmiştir. Yerleştirme, performans ve mekâna özgü sanat pratikleri, hegemonik yapıları ifşa ederken izleyiciyi de edilgenlikten çıkararak sürecin parçası yapmayı amaçlar. Böylece mekân, sanatta hem içerik hem de biçimsel araç olarak yeniden tanımlanır. Çalışmanın uygulama bölümünde, dokuz parçalık bir seri aracılığıyla hegemonik mekânın görsel eleştirisi gerçekleştirilmiştir. Labirent formundaki mimari düzenlemeler, insan iradesinin nasıl kontrol edildiğinin metaforik bir anlatımını sunar. Serinin ilk bölümleri hegemonik mekânın inşasını, orta bölümler sistemin yoğunlaşmasını, son bölümler ise çözülme ve kaçış çizgilerini görselleştirir. Araştırma sonucunda, çağdaş sanatın mekânsal hegemonyanın görünmez tahakküm mekanizmalarını görünür kılma potansiyeline sahip olduğu ve sanatçının bir direniş yüzeyi tasarımcısı olarak işlev görebileceği tespit edilmiştir. Eserler, izleyiciyi içinde yaşadığı mekânlara karşı daha bilinçli ve sorgulayıcı bir bakış açısı geliştirmeye davet etmektedir.