Çağdaş Türk romanında Bildungsroman

Bildungsroman'ın kavram olarak, Edebiyat tarihine girmesi Wilhelm Dilthey'in 1906'da derlediği çalışmalardan biri olan "Hölderlin" denemesiyle olmuştur. Türk dilinde "oluşum", "gelişim" ve "eğitim" gibi farklı anlamlara karşılık gelmektedir. Türk edebiyatında Gürsel Aytaç tarafından Bildungsroman kavramının Türkçe karşılığı olarak, "oluşum romanı" ifadesi kullanılmaktadır. Edebi bir tür olarak ise 18. yüzyıl Avrupası'nda Almanya'da Aydınlanma Felsefesi ve modorniteyle yakından bağlantılı bir tür olarak ortaya çıkmıştır. Aydınlanma çağı ile insan aklı yaşadığı dünyayı kavrayabilme yetisine ihtiyaç duyar. Bu noktada aklı merkeze alan bireylerin yetiştirilmesi amaçlanır. Dolayısıyla bilginler tarafından bireyin hür isteğiyle toplumun istediği biçime girmesi arasında geçen mücadeleye çözüm bulma amacı Bildungsroman adlı türde etkisini gösterir. Özellikle 1794-1796 yılları arasında yayımlanmış olan Goethe'nin "Wilhelm Meisters Lehrjahe" (Wilhelm Meister'in Çıraklık Yılları) adlı eserinin bir tanımı olarak gün yüzüne çıkmıştır. Bildungsroman, başkahramanın çocukluk-gençlik döneminden başlayarak, olgunluğa gittiği süreçte içsel gelişimine ve toplumla olan ilişkisine odaklanan edebi bir tür olarak tanımlanabilir. Bu çalışmada, Çağdaş Türk Romanında Bildungsroman "oluşum romanı" geleneğinin tematik unsurlarının özellikle 1951-2014 yılları arasından seçilmiş biyografik eserler/romanlar üzerinden nasıl şekillendiği incelenmiştir. Biyografik romanlar kurguda gerçek bir kişinin yaşam öyküsünü belgelere yaslayarak ele alırken aynı zamanda kahramanın çocukluktan-olgunluğa uzanan kişisel gelişim sürecini, kimlik arayışını ve toplumsal koşullarla etkileşimine de odaklanır. Böylece Çağdaş Türk romanında Bildungsroman'ın karakteristik özellikleriyle benzer noktalarda buluştuğu görülmektedir. Çalışmada, Mehmet Emin Erişirgil, Tahir Alangu, Hıfzı Topuz, Oğuz Atay, Ayşe Kulin ve Murat Koç gibi yazarlardan seçilen biyografik nitelikli eserler/romanlardaki erkek-kadın başkahramanların olgunlaşma yolculukları Bildungsroman'ın tematik unsurları ve çıraklık modeli esas alınarak değerlendirilmesi yapılmıştır. Biyografik romanlarda incelenen başkahramanların kişisel gelişim aşamalarının, genellikle toplumsal-siyasal bilinçlenme, modernleşme süreçleri, tarihsel kırılma noktalarıyla bağlantılı bir şekilde ilerlediği gösterilmiştir. Romanların merkezindeki başkahramanların çocukluktan-olgunluğa uzanan yetişme süreçlerinde sadece kişisel bir dönüşüm yaşamadığı vurgulanarak, yaşadıkları dönemlerdeki sosyal yapının, siyasi baskıların, kültürel çatışmaların ve toplumsal eşitsizliklerin karakterlerinin şekillenmesinde aktif rol oynadığı belirtilmiştir. Bu yönüyle Çağdaş Türk Romanında Bildungsroman türünün; Biyografik romanlar üzerinde hem bireysel hem de toplumsal etmenlerine dikkat çeken özgün örnekler sunduğu tespit edilmiştir.