Çağdaş Türk tiyatrosunda yeni anlatı eğilimleri

Bu çalışmada yüzyıllar içinde dramın "temel anlatı biçimi" halini alan klasik dramatik yapının, 20.yüzyıl başlarından itibaren uğradığı değişim ve dönüşümü, Çağdaş Türk tiyatrosunda 2000 sonrasında yazılan, anlatıyı merkeze alan oyunlardaki yeni anlatı eğilimleri ele alınmıştır. Platon ve Aristoteles'in diegesis-miemesis ayrışmasından başlayarak, tarihsel süreç içerisindeki dram-anlatı ilişkisi ve anlatının yolculuğu ele alınmıştır. Ayrıca hikâye anlatıcısının geçmişten bugüne yolculuğu ele alınmış, değişimi, dönüşümü ve işlevi incelenmiştir. Çalışmanın amacı 2000 sonrası Türk tiyatro yazınında anlatıya yönelimin artması ile ortaya çıkan farklı anlatı eğilimlerini saptamak ve örnek oyunlar üzerinden ortaya koymaktır. Bu çalışma 2000 sonrasında anlatıyı merkeze alan tek ve çok kişili oyunlarda metin yazımı ve hikâye anlatıcılığı bağlamında anlatıya yeni yaklaşımlar getiren örnek oyunlar ile sınırlandırılmıştır. Ayrıca uyarlama ve çeviri metinler kapsam dışı bırakılmış, basılı ve basılı olmayan örnek metinler üzerinden yeni anlatı eğilimlerinin baskın olduğu örnek oyunlar çalışmanın kapsamını oluşturmuştur. Betimsel tarama modelinde olan bu çalışmada veriler, doküman inceleme yoluyla elde edilmiştir. Elde edilen veriler doküman analizi ile çözümlenmiştir. Birinci bölümde batıdaki anlatı, anlatı teorileri, anlatının tarihsel süreci, ikinci bölümde Türk Tiyatrosunda anlatının sözlü gelenekten 2000'li yıllara uzanan yolculuğu incelenmiştir. Üçüncü bölümde model oyunlar üzerinden anlatının farklı kullanımları saptanarak, Türk tiyatro yazınındaki yeni yönelimler ortaya konulmuştur. 2000 sonrası oyunlarda mimetik anlatımın yerini diegetik anlatıma bırakma eğiliminin arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Oyunlarda aksiyon, gerilim ve merak unsurunun, diyaloğun önemsizleştiği gözlemlenmiş ve hikâye anlatımının temel unsur haline geldiği saptanmıştır. Ayrıca oyunlarda postmodernizmin etkileri oldukça belirgindir. Metin-okur ilişkisi açısından incelendiğinde, özellikle okura/seyirciye tek bir deneyim sunmak yerine, çoklu, açık uçlu ve seyircinin aktif katılımını teşvik eden bir yaklaşımın benimsendiği görülmektedir. Hikâye anlatıcılığı alanında, bir yandan geleneksel klasik meddah veya hikâye anlatımı devam ederken, öte yandan performatif ve çoklu anlatıcı örneklerinde önemli ölçüde artış görüldüğü saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Anlatı, Mimesis, Diegesis, Çağdaş türk tiyatrosu, Yeni anlatı, Hikâye anlatıcılığı