Çalışma hayatındaki ekonomik koşulların lise öğrencilerinin meslek tercih süreçlerine etkisi: Afyonkarahisar örneği

İnsan ömrünün çok büyük bir kısmını oluşturan çalışma hayatı, sosyoloji kapsamında ele alınabilecek ve tartışılabilecek birçok konu, kavram, olay ve olguyla ilişkilendirilebilecek kadar geniş ölçekli bir süreçler bütünüdür. Bireyler çalışma hayatına yaptıkları işler veya meslekleri aracılığıyla dâhil olabilmektedir. Bu noktada bireylerin meslek seçimi, hayatlarını nasıl yaşayacaklarını da belirleyecek olması açısından özen gösterilmesi gereken bir durumdur. Bugünün koşullarında ise iş ve meslek edinmenin en bilindik yolu eğitimdir. En önemli amaçlarından biri de hayata ve mesleklere yönelik bilgi edindirmek ve bu bilgileri kullanabilmek adına deneyimler sağlamak olan eğitim, örgün ve yaygın olarak ikiye ayrılmaktadır. Örgün eğitim kapsamına giren okullarda eğitim kademeli olarak ilerlemektedir. Bu kademelerden biri olan liselere geçen öğrencilerin bir sonraki aşamada üniversite bölümü, dolayısıyla da çalışma hayatına dâhil olacakları meslekleri seçecek olmaları nedeniyle, çalışma hayatına ve mesleğe dair algıları şekillenmeye başlamaktadır. Türkiye'de uygulanan mevcut örgün eğitim-öğretim sisteminde öğrencilerin 10. Sınıfın sonunda seçecekleri alan ve 12. sınıfta girecekleri üniversite sınavı doğrultusunda belirleyecekleri meslekler, içinde bulunulan çalışma şartları ve ekonomik sıkıntılar dikkate alınarak değerlendirilmektedir. Bu açıdan bakıldığında öğrencilerin, çalışma hayatındaki sorunlara, ekonomiye ve eğitime bakış açıları, meslek seçiminde bu faktörlerin ne derce etkili olduğu konusunda fikir sahibi olmak ve sorunlara yönelik çözüm önerisi sunmak açısından önem arz etmektedir. Belirtilen anlayış çerçevesinde ortaya koyulmuş olan bu tez çalışması, Afyonkarahisar merkezinde bulunan iki proje okulunda nitel yöntemle yapılmış bir saha araştırmasına dayanmaktadır. Fenomenolojik araştırma deseniyle tasarlanan çalışma bağlamında amaçlı örneklem tekniği kullanılarak belirlenmiş olan 24 katılımcı ile yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılarak derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Sonrasında elde edilen saha bulguları tematik içerik analizi tekniği ile çözümlenmiştir. Tez çalışmasının sonucunda, Türkiye'de çalışma hayatındaki ekonomik koşulların, öğrencilerin meslek tercihlerinin şekillenmesinde büyük oranda etkili olduğu, geliri yüksek olan mesleklere yöneldikleri veya yönlendirildikleri, kalıplaşmış meslek algılarını kabullendikleri, ilgi ve yeteneklerine yönelmek isteseler de çalışma hayatı sorunlarını ve özellikle de ekonomi faktörünü gözeterek meslek seçimi yaptıklarına yönelik değerlendirmelere ulaşılmıştır.