Çam balı üretiminde Nosema spp. sporlarının koloniden bala bulaşım sürecinin incelenmesi

Bal arıları (Apis mellifera L.) bal, propolis, polen, arı sütü, arı zehri ve bal mumu gibi bir çok yararlı arı ürününün yanı sıra bitkilerin polinasyonunda önemli rol oynayan böceklerdir. Arıların önemi, hem sağlık hem ekonomi açısından oldukça büyük olduğundan, arı hastalıkları ve kayıplarının oluşturduğu tehlike her geçen gün artmaktadır. Nosemosis, arıların çoğunlukla sindirim sistemini etkileyen ergin bal arısı hastalığıdır. Hastalığın etkeni tek başına Nosema apis ya da Nosema ceranae olabilirken her iki etken birlikte de görülebilmektedir. Bu çalışmada, Nosemosisin bulaşım yolları ve bal üzerinde ne oranda etkili olduğunun araştırması amaçlanmış olup, ilkbahar ve sonbahar dönemlerinde Muğla ili ve ilçelerine düzenlenen arazi çalışmasında 51 adet arılıktan ilkbahar, 51 adet arılıktan sonbahar mevsimine ait arı örnekleri toplanmış ve bu araştırmaların yapıldığı arılıklardan bal hasadı sırasında toplanan 51 bal örneği incelemesi yapılmıştır. Hacettepe Üniversitesi Arı Sağlığı Laboratuvarında ergin arı ve bal örnekleri incelenmesi sonucunda ergin arı örneklerinin tamamında, bal örneklerinden ise 39 unda Nosema spp. saptanmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen veriler ile Muğla ilindeki Nosemosisin genel tablosu, mevsimsel dağılımı ve baldaki varlığı ile korelasyonu ortaya çıkarılmıştır. İlkbaharda toplanan bal arısı örneklerinden elde edilen Nosema spp. nin bal örnekleri üzerinde daha fazla etkili olduğu düşünülmektedir. Balda saptanan Nosema spp. kovanda saptanan enfeksiyon ile doğrusal olarak gözlenmiştir. Ayrıca ergin arıda görülen nosema sporlarının bala geçme oranının %1,63 olduğu saptanarak, Nosemosis sebebiyle ergin arısı kalmamış kolonilerdeki enfeksiyon düzeyinin tahmin edilmesinde bu oranın kullanılması ile literatüre katkı sağlanmıştır. Yine bu çalışma ile, Nosema spp. ile enfekte kolonilerden, elde edilecek balın kontaminasyon riskide hesaplanabilecektir.