Çanak çömleksiz neolitik dönemde mekan ve değişimi: Gusir höyük

Pleistosen sonu ve Holosen başında meydana gelen iklimsel değişimlerle evrensel ölçüde ekolojik bir değişim/dönüşüm yaşanmaya başlamıştır. Bu süreç sırasında yaşanan değişimin zamanı, boyutu ve niteliği bölgesel farklılıklar göstermektedir. Diğer yandan ise insan topluluklarının ekosistemi içerisinde yer alan dengelerde de değişimler görülmektedir. Toplayıcılık ve/veya avcılık ekonomilerine dayalı elde edilen bilgi ve teknoloji, Neolitikleşme sürecinin altlığını hazırlamıştır. Dicle ve Fırat havzası bu anlamda yoğun arkeolojik veri sunmaktadır. Elde edilen verilerle Natuf kültürü sonrası yalnızca Levant'ta değil, Zagros Dağları çevresi, Yukarı Fırat ve Dicle havzalarında Çanak Çömleksiz Neolitik dönem daha fazla anlaşılmaya başlanmıştır. Özellikle Yukarı Dicle'de kurtarma kazılarıyla artan çalışmalar veri akışını hızlandırmıştır. Yine de Levant'ta olduğu gibi, Çanak Çömleksiz Neolitik dönem öncülü bir zaman aralığını hedefleyen çalışmalarla bu bölgenin varsa öncülü kültürler anlaşılmalıdır. Yukarı Dicle Havzası'nda yer alan Gusir Höyük, Çanak Çömleksiz Neolitik dönemde iskân görmüş bir yerleşmedir. Dicle Nehri'ne yakın bir konumda bulunmakla birlikte yerleşmenin doğusunda Gusir Gölü bulunmaktadır. Yerleşme içi mimari eklemeler ve değişimlerin yaşandığı Gusir Höyük'te gerek mekân içi gerek mekân dışı buluntu dağılımları Coğrafi Bilgi Sistemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Mekân içerisindeki değişimleri ve bu değişimlerin, buluntu topluluğuna nasıl yansıdığının anlaşılabilmesi için de mekan içi dolgular ayrıca analiz edilmiştir. Mimari değişimi anlamaya destek olacak verileri elde etmek amacıyla bazı yapılarda mimari analiz yapılmıştır. Kurtarma kazısı olması sebebiyle her yapıda ana toprağa ulaşılamamıştır. Birden çok kez yenilenen ve ekleme yapılan iç ve dış mekanlara sahip yapıların bu çalışma ile birlikte anlaşılması amaçlanmıştır. Bazı yapılarda, hem nitelik hem de nicelik bakımından, diğerlerine göre daha yoğun veri elde edilmiştir. Bu bağlamda da bazı yapılarda yapılan analiz çalışmalarımım daha fazla üzerinde durulmuştur. Sonuç olaraksa her bir veri grubuyla, birbiriyle anlamlı bir bütün oluşturacak şekilde çalışılmıştır. Bu çalışma sonuçları itibariyle mekânsal değişime birden çok parametreyi ele alarak yaklaşmaktadır. Ekonomik temelli bir yaklaşımdan ziyade yerleşme içi insan hareketliliğini ve alışkanlıkları anlayabilmeyi amaçlamaktadır. Bu tez çalışması, konuya ekonomik, sosyal, kültürel, teknolojik ve topluluğun tercihi parametreleriyle yaklaşmaktadır.