Çekişmeli bir meta: 1850-1914 yılları arasında Osmanlı Batı Anadolu'sunda meyan kökü üretimi ve ticareti

Bu tez, 1850–1914 yılları arasında Osmanlı Batı Anadolu'sunda meyan kökü üretimi ve ticaretinin geçirdiği dönüşümü incelemektedir. Doğada kendiliğinden yetişen, başlangıçta ekonomik değeri sınırlı görülen bu bitki, 19. yüzyılın ortalarından itibaren özellikle Avrupa ve Amerika'daki endüstriyel taleplerin etkisiyle hızla ticarileşmiş ve uluslararası pazarlarda yüksek talep gören bir tarımsal metaya dönüşmüştür. Tez, meyan kökünün bu dönüşümünü; vergi politikaları, arazi rejimleri, köylü emeği, şirket rekabeti ve diplomatik müdahaleler çerçevesinde çok katmanlı bir biçimde analiz etmektedir. Çalışma, MacAndrews & Forbes gibi büyük yabancı şirketlerin Osmanlı taşrasındaki etkinliğini, yerel idari yapılarla olan ilişkilerini ve rakip şirketlerle girdikleri hukuki ve siyasi mücadeleleri Osmanlı arşiv belgeleri ışığında ele almaktadır. Aynı zamanda, devletin meyan kökü üzerindeki vergilendirme ve ruhsatlandırma politikaları; şirketlerin köylü emeğini örgütleme biçimleri ve konsolosluk destekli talepleriyle şekillenmiştir. Umurlu ve Nazilli gibi bölgelerde yaşanan ihtilaflar, bu ürünün nasıl sadece ekonomik değil, aynı zamanda hukuki ve diplomatik bir meseleye dönüştüğünü göstermektedir. Meyan kökü örneği üzerinden, geç Osmanlı döneminde kırsal üretim ilişkilerinin, meta ekonomisinin ve yerel-uluslararası güç ilişkilerinin nasıl şekillendiğini göstermek amacıyla kaleme alınan bu tez, Osmanlı iktisat tarihi ile küresel meta tarihi literatürü arasında kavramsal bir köprü kurmayı da hedeflemektedir.