Reading the complexity of the "fringe" from a perspective of territorial and historical change: The case of Datça, Muğla

Geçmişten günümüze kentsel ve kırsal alanlar hem mekânsal hem de sosyal açıdan birbirinden ayrışık olarak tanımlanmış, gelişim politikaları da bu yönde zıtlıklar içermiştir. Kentsel alanlar ve kırsal alanlar arasında süregelen farklılaşma en çarpıcı şekilde karmaşık, heterojen ve dinamik bir yapıya sahip ve çok boyutlu ve çok aktörlü etkileşimlerle işleyen kent çeperlerinde bir sorun olarak karşımıza çıkmaktadır. Yönetsel, mekânsal ve sosyal sebeplerden ötürü ne kır ne de kent olarak tanımlanamayan bu alanlar kentlerin gelişme baskısından doğrudan etkilenirler. Özellikle doğal ve kültürel ekolojik düzenin hakim olduğu bölgelerin kent çeperlerinde, planlama kararları ile yerin özellikleri çatışma yaşamaktadır. Kent çeperlerinin bu özelliklerini ve nasıl işlediğini anlamada karmaşıklık kuramı bazı ipuçları sunabilir. Buradan yola çıkarak, bu çalışmanın amacı, Datça-Bozburun Özel Çevre Koruma Bölgesi sınırları içinde yer alan Datça ilçesinin kent çeperini mekânsal hiyerarşik yapıdaki ilişkisi ve tarihsel olarak değişimi üzerinden karmaşıklık kuramı çerçevesinde incelemektir. Bunu yaparken, çalışmada, çeper alanının heterojen, dinamik ve karmaşık yapısı, hiyerarşik, yatay ve dikey ilişkileri inceleyen süreçsel bir pratikle ele alınmaktadır. Bir başka deyişle, bu çalışma kent çeperini anlamak için, çeperin mekânsal hiyerarşik yapısı ile ilişkisi ve tarihsel olarak değişimi üzerinden plan kararları ile ilişkilendiren ve sosyo-ekonomik bileşenleri ile bütünleşik bir okuma sunmaktadır. Araştırma bölgesel bağlam ve yerleşim bağlamı olmak üzere iki ölçekte yürütülmüştür. Analiz çalışmalarında ikincil veriler kullanılmış, CBS uygulamaları aracılığıyla verilerin mekânsal analizi gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın bu tür bir mekânsal okuma yaklaşımı, özellikle doğal ve kültürel değerleri yüksek olan ve korunan alanlarda kent çeperini anlamak ve alanın değer özellikleri ile uyumlu karar ve politikalar geliştirebilmek için bir yöntem önerisi de sunmaktadır.