Çeviride kültürel dönemeç ve ideoloji: Gullıver's Travels ve Darkness at Noon romanlarının çevirilerinden örneklerle dönem ideolojilerinin edebi çevirilere yansımaları

Bu çalışma, çeviri eyleminin yalnızca dilsel bir aktarım olmakla kalmadan aynı zamanda tarihsel, kültürel ve ideolojik bir yeniden yazım örneği olduğunu ortaya koymayı hedeflemektedir. Çalışmada Jonathan Swift'in Gulliver's Travels ve Arthur Koestler'in Darkness at Noon adlı eserlerinin Türkçe erek metinleri, çevrildikleri dönemlerin siyasal, toplumsal ve kültürel koşulları çerçevesinde karşılaştırmalı olarak ele alınmış ve dönem özellikleri kapsamında yorumlanmıştır. Bu karşılaştırmalar yapılırken çevirilerin yalnızca kaynak metinle olan dilsel ilişki değil, aynı zamanda hedef kültür dizgesinde nasıl konumlandırıldıkları ve ne tür ideolojik müdahalelere uğradıkları analiz edilmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenerek kaynak ve erek metinler arasında detaylı karşılaştırmalar yapılmış, döneme ait arşiv ve politik belgeler ve çeşitli yayın organlarında yer alan haberler de değerlendirmeye alınmıştır. Kuramsal çerçeve olarak Toury'nin Normlar, Reiss ve Vermeer'in Skopos yaklaşımı, Lefevere'in patronaj ve yeniden yazım kavramları, Zohar'ın Çoğuldizge Kuramı ve Althusser'in devletin ideolojik aygıtları yaklaşımı kullanılmıştır. Bulgular ışığında elde edilen sonuçlar, çeviri eyleminin dönemin ideolojik yapısından bağımsız düşünülemeyeceğini ortaya koymaktadır. Çalışmaya konu olan erek metinler, farklı biçimlerde de olsa, dönemin ideolojik yönelimiyle uyumlu hâle getirilerek sansür, otosansür ve kültürel uyarlama gibi yöntemler kullanılarak yeniden yazılmıştır. Bu çerçevede çalışma, çevirinin bir kültür planlama aracı olarak işlev görebileceğini ve edebi çeviri metinlerinin dönemin ideolojik anlayışını taşıyan ve yansıtan belgeler olarak değerlendirilebileceğini göstermektedir.