Çevresel güvenlik ve NATO: Kosova ve Libya müdahaleleri

Çevresel güvenlik uluslararası ilişkiler literatüründe Soğuk Savaş sonrası değişen güvenlik yelpazesinde kendine yer bulan bir kavramdır. Aşırı hava koşulları, deniz seviyesinin yükselmesi, sel riski, doğal kaynakların tükenmesi, gıda güvensizliği, jeolojik tehlikeler ve kirlilik gibi küresel çevresel sorunlar insani felaketlere, bölgesel gerginliklere ve ülkeler arası şiddete yol açmaktadır. Dünyanın hızla değişen güvenlik tehditleri NATO'nun çevre güvenliği ve çevreyi koruma çabalarını hızlandırmasına neden olmuştur. Bu tezin ana amacı NATO'nun çevre koruma politikalarının etkinliğini değerlendirmektir. Nitel araştırma teknikleri kullanılarak yapılan araştırmada NATO'nun yürüttüğü iki askeri operasyon (Kosova-1999 ve Libya-2011) vaka olarak seçilmiştir. Bu tez iki askeri operasyonun çevre üzerindeki etkilerini ortaya koymaktadır. Bu iki vakanın seçilmesinin sebebi 2003 ve 2011 yıllarında NATO tarafından yayınlanan stratejik konseptlerdir. Bu iki vakadan biri 2003 yılında benimsenen stratejik konseptten önce biri de 2011 stratejik konseptinden sonra olması açısından oldukça önemlidir. Yapılan araştırma sonucunda NATO'nun çevresel güvenliğe atfettiği önemin 2000'li yıllardan bu yana önemli arttığı gözlenmiştir. Ne var ki Soğuk savaştan sonraki süreçte NATO çevre konusunda üstüne düşen görevi yerine getiriyor gibi görünse de gerçekte önceliği askeri harekâtlardır. Zaten çevreyi korumak sadece çevre sorunu oluştuktan sonra müdahalelerde bulunmak değil en başta çevreye zarar vermemektir. Bu noktada ihtiyatlılık ilkesi oldukça önem kazanmaktadır. Gerçekten de savaşların çevre üzerindeki yıkıcı etkileri, barışı koruma misyonlarının özel aşamasında bile oldukça fazladır. İki operasyonda da NATO'nun uluslararası bir güç olarak barışı getirip karışıklığı gidermek ve düzeni sağlamak gibi temel amaçlarına karşın çevreye verdiği zararlar ortaya çıkmıştır. Bu zararları 'ikincil' olarak değerlendiren NATO çevresel güvenlik kapsamında her ne kadar ilerici yönergeler ve araçlar geliştirdiyse de bu iki operasyonda çevreye verdiği zararı önleyememiştir.