Ceza hukuku alanında çalışan hakim, savcı ve avukatların karar verme süreçlerini etkileyen sosyo-ekonomik faktörler

Ceza adaleti konusunda yapılan çalışmalarda karar verme eylemi kişinin kendi özellikleri başta olmak üzere pek çok faktörün etkisine açık bir yapıya sahip olduğundan kanun uygulayıcılarının yalnızca kanunlar ve bunların yaptırımlarına odaklanmalarının mümkün olmadığı ortaya konulmaktadır. Bu durum ceza adaleti sisteminde suç ve suçlulara verilen tepkilerde farklılaşmalara ve adaletsizliklere sebep olmaktadır. Öyle ki aynı suçtan yargılanan iki sanığın bütün özelliklerinin aynı olması durumunda dahi aynı cezaya çarptırılmaları mümkün görülmemektedir. Bu anlamda bu tez çalışmasında kanun uygulayıcıları hakim, savcı ve avukatların kendi sosyo-ekonomik özellikleri ile sanıkların sosyo-ekonomik özelliklerinin ceza adaletini sağlamadaki, bir diğer deyişle verilen cezalardaki farklılaşmalardaki rolünün ele alınması amaçlanmıştır. Çalışmada ülkemizde yaygın bir şekilde teorik ve deskriptif açıklamaların yapıldığı çalışmaların aksine ceza adaletinin uygulamalı bir şekilde anlaşılıp tartışılmaya; ayrıca hem kanun uygulayıcılarının hem de sanıkların sosyo-demografik özelliklerinin kesişimselliği odağında da verilen kararlardaki etkisinin anlaşılmaya çalışılmasıyla literatüre katkıda bulunulması hedeflenmektedir. Bu bağlamda çalışmanın kuramsal dayanağını ceza adaleti sisteminin suç ve suçlulara verdiği tepkinin bireyin sahip olduğu kimlik özelliklerine göre şekillendiğini savunan Kesişimsel Kuram oluşturmaktadır. Çalışmanın olgusal dayanağını ise Eylül 2017, Nisan 2018 tarihleri arasında İstanbul'da çalışan 62 hakim, savcı ve avukatla yapılan derinlemesine mülakat ve katılımlı gözlem yöntemleriyle gerçekleştirilen saha araştırmasından elde edilen veriler oluşturmaktadır. Çalışmada öncelikle hakim, savcı ve avukatların kendileri ile birlikte ailelerinin sosyo- demografik özelliklerine odaklanılmıştır. Sonrasında ise katılımcıların sosyo- ekonomik özelliklerinin sanıkların sosyo- demografik özelliklerinin kesişimselliği odağında verilen kararlardaki rolü ele alınmıştır. Elde edilen verilerde kanun uygulayıcılarının verdikleri kararlarda kendilerini tanımlarken kullandıkları ince nüanslarla ayrılan özeliklerinin, sanıkların sosyo-ekonomik karakterlerine yaklaşımlarında daha ana fay hatlarıyla ayrıştıkları görülmüştür. Ceza adaleti sistemimizin sanık ve kanun uygulayıcıların farklı sosyo-kültürel özellikleri arakesitlerinin kesişiminden etkilenen karmaşık ve girift bir yapıya sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.