Çin'in Güney Çin Denizi'nde artan revizyonist politikalarının Asean-Çin ilişkileri bağlamında değerlendirilmesi

Güney Çin Denizi (GÇD), kıyıdaş ülkelerin ekonomik, siyasi ve güvenlik çıkarları açısından stratejik öneme sahip bir deniz alanıdır. Bölgede yer alan geniş enerji rezervleri, zengin balıkçılık kaynakları ve dünya ticaretinin büyük bir bölümünün geçtiği deniz yolları, GÇD'yi hem bölgesel hem küresel düzeyde kritik hale getirmektedir. GÇD ve içinde yer alan adaların egemenliğinin hangi ülkeye ait olduğu sorununun uluslararası hukuk çerçevesinde çözülememesi, soruna taraf olan ülkeler arasında siyasi kriz yaratmaktadır. Kıyıdaş ülke olmadığı halde ulusal çıkarları gereğince ABD, Japonya gibi dış aktörler de soruna dahil olmaktadırlar. Özellikle artan askeri ve ekonomik gücüyle Çin'in GÇD üzerine tam bir egemenlik iddia etmesine karşı çıkmaktadırlar. Bu da Çin'in sorunun kendi lehine çözümü yönünde farklı dış politika araçlarını kullandırmayı zorunlu kılmaktadır. Bu çalışmanın temel amacı, Çin ile yaşayan ASEAN üyeleri arasındaki karşılıklı bağımlılığın artmasına rağmen GÇD üzerinde egemenlik sorunun neden barışçıl bir şekilde çözüme kavuşmadığı ve hatta Çin'in giderek askeri uygulamaları da içerecek şekilde revizyonist davrandığını ortaya koymaktır. Çin'in "Dokuz Çizgi Hattı" temelinde ileri sürdüğü tarihsel egemenlik iddialarında vazgeçmemesi, diğer kıyıdaş ülkelere ait balıkçı teknelerine bölgede avcılık yapmaya izin vermemesi, GÇD üzerinde inşa ettiği yapay adaların askeri amaçlarla kullanılacak şekilde yapılması bu revizyonist politikalardandır. Bu durum, ASEAN üyesi ülkelerle ciddi siyasi ve diplomatik gerilimlere yol açmaktadır. Bununla birlikte Çin'in bölge ülkelerine yönelik yatırım, kredi ve ticaret ilişkileri vasıtasıyla ekonomik bağımlılık düzeyini artırması, ASEAN üyesi ülkelerin Çin karşısında daha temkinli ve sınırlı bir tutum sergilemesine neden olmaktadır. Bu çalışmanın temel argümanı, ASEAN ülkeleriyle artan siyasi ve ekonomik bağımlılığa rağmen, Çin'in GÇD'deki revizyonist tutumunu sürdürdüğüdür. Bu tutumun nedeni, neoliberal beklentilerin aksine ve neorealizmin varsaydığı gibi Çin'in göreli kazanç, güvenlik, güç ve bölgesel hâkimiyet arayışı gibi neorealist kaygılarla hareket etmesidir. Çin, ekonomik bağımlılığı bu politikalarına engel değil, onları güçlendiren bir araç olarak görmektedir. Bu ülkelerin Çin'e karşı bölgede toplu hareket etmelerini ya da sert tedbir almalarını önlemek için Çin'in ASEAN ülkelerinin kendisine olan ihtiyacı doğrultusunda ekonomiyi bir araç olarak kullandığı sonucuna varılmıştır. Literatürde bu konuya dair teorik ve ampirik eksikliklerin bulunması çalışmanın çıkış noktasını oluşturmaktadır. Uluslararası İlişkiler disiplini çerçevesinde hazırlanan bu çalışma, sorunun ortaya konmasında karşılıklı bağımlılık yaklaşımı temelinde şekillenmiştir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiş, geniş kapsamlı literatür taramasına ek olarak araştırmanın hazırlık aşamasında, konunun farklı boyutlarını daha derinlemesine kavrayabilmek ve çalışmanın kavramsal çerçevesini olgunlaştırmak amacıyla üç akademisyen ile yarı yapılandırılmış mülakatlar yapılmıştır. Bu mülakatlar, tezde doğrudan birincil veri olarak kullanılmamış, yalnızca yazarın konuyu analiz ederken literatürdeki tartışmaları daha kapsamlı şekilde anlamasına katkı sağlayan bir ön hazırlık niteliği taşımıştır. Elde edilen bulgular, Çin'in GÇD üzerindeki revizyonist politikalarının ASEAN-Çin ilişkilerinde güç dengesini sarstığını, bölgesel güvenlik açısından risk oluşturduğunu ve ASEAN'ın kurumsal kapasitesinin bu krizleri yönetmede yetersiz kaldığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte ekonomik ilişkilerin kesintisiz biçimde artmaya devam etmesi, iş birliği potansiyelini tamamen ortadan kaldırmamakta ancak sınırlı düzeyde tutmaktadır. Bu durum, karşılıklı bağımlılığın çatışmaları azaltmada tek başına yeterli bir unsur olmadığını ve ekonomik entegrasyon ile güvenlik gerilimlerinin birbirinden ayrı dinamiklerle şekillendiğini göstermektedir.