Coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılama yardımıyla hidrolojik ve taşkın modellemesi karar destek sistemi

Medeniyet gelişimi için su kaynakları planlama ve yönetimi çok değerli bir konudur. Sürdürülebilirliği hızla tehlikeye girmekte olan sınırlı su kaynakları, iklim-arazi kullanım değişimi dikkate alınarak niceliksel ve niteliksel olarak koruma-kullanma dengesi içerisinde ele alınmalıdır. Bu bağlamda su kaynakları planlama ve yönetimi çalışmaları büyük önem kazanmaktadır. Tez çalışması ana hatlarıyla hidrolojik, hidrolik ve taşkın modellemesi kısımlarını içermektedir. Bu araştırmada, US Army Hydrologic Engineering Center tarafından geliştirilen HEC-HMS ve HEC-RAS yazılımları kullanılmış, HEC-HMS günlük zaman ölçeğinde dağılımlı olarak hidrolojik modelleme-tahmin ve HEC-RAS 2D hidrolik modelleme çalışmalarının bir dizi Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS)-Uzaktan Algılama (UA) teknikleri kullanılarak yapılması ile entegre taşkın modellemesinin gerçekleştirilmesi çalışmanın kapsamını meydana getirmektedir. Yapılan tespitlere göre ülkemizde dağılımlı hidrolojik modelleme uygulaması içeren az sayıda çalışma bulunması ve bu çalışmada kullanılan sayısal hava tahmin verisinin hidrolojik tahmin uygulamalarında pek kullanılmaması çalışmayı daha değerli kılmaktadır. Grid tabanlı toprak nemi hesaplama algoritmasını kullanması bakımından da çalışma öncü bir hidrolojik modelleme uygulamasıdır. Bu bağlamda entegre hidrolojik ve taşkın modellemesini içeren çalışmanın çıktıları su kaynakları planlama ve yönetimi uygulamalarında su otoriteleri ve karar vericiler tarafından kullanılabilir. CBS ve UA teknikleri kullanılarak, günlük akımların deterministik modellenmesi ve erken uyarı sistemi olarak kullanılabilir olan akım tahmininin sayısal hava tahmin verisi kullanılarak yapılması, hidrolojik modellemenin ardından hidrolik modelleme yapılarak taşkın risk ve zarar haritalamasının yapılması bu çalışmanın ana motivasyonunu oluşturmaktadır. Hidrolojik modelleme aşamasında tümsel ve dağılımlı kavramsal modellerin karşılaştırılması, uydu ürünlerinin yer gözlemleri ile doğrulanması, akım performansının yanında kar ve toprak nemi çıktıları kullanılarak model içsel tutarlılığının uydu ürünleriyle değerlendirilmesi; hidrolik modelleme aşamasında uydu referans taşkın görüntüsü ile model doğrulamasının yapılması da çalışmanın ikincil amaçlarını teşkil etmektedir.