Çoklu nehir tipi hidroelektrik santrallerinin (HES) Kabaca Deresi'nin su miktarı, su kalitesi ve askıda sediment değerleri üzerine etkilerinin araştırılması

Hidrolojik üniteler olarak da bilinen ormanlık su havzaları, aldıkları yağışları tahliye ederek yer üstü ve yer altı su kaynaklarını sürekli olarak beslerler. Ancak, son yıllarda, Türkiye'nin özellikle ormanlık alanlarının yukarı bölümlerinde yapılmasına izin verilen çok sayıda insan kaynaklı faaliyetin (madencilik, nehir tipi hidroelektrik santraller (NT-HES), yol yapımı, yerleşime açma vb.) yarattığı olumsuz etkilerden doğal su havzaları da ciddi şekilde etkilenmektedir. Bu müdahalelerden bazılarının yoğun olarak yaşandığı bölgelerden biri de Artvin'in Murgul Deresi Havzası'nın yukarı ormanlık bölümleridir. Burada bulunan bir yan kol olan Kabaca Deresi boyunca hâlihazırda 3 adet NT-HES işletilmesine rağmen, bu yapıların, dere sistemi üzerinde olası etkileri konusunda sınırlı sayıda bilimsel araştırma yapılmıştır. Buradan yola çıkarak, Kabaca Deresi'ndeki NT-HES'lerin derenin su miktarı, bazı su kalitesi parametreleri ve askıda katı madde (AKM) miktarı üzerinde ne tür değişimlere neden olduğunun tespit edilmesi bu çalışmanın ana hedefi olarak belirlenmiştir. Bu amaçla, Kabaca Deresi boyunca 10 örnekleme noktasından aylık debi ve AKM miktarları ölçülürken, bazı su kalitesi parametrelerinin (pH, su sıcaklığı, çözünmüş oksijen, iletkenlik, tuzluluk, toplam çözünmüş madde, amonyum ve nitrat azotu) ölçümleri ise taşınabilir YSI (Professional Plus) cihazı kullanılarak yapılmıştır. Sonuçlar, deredeki su kalitesinin, bazı örnekleme zamanları ve örnekleme noktaları dışında genel olarak temiz olduğunu ortaya koymuştur. Ancak, dere sularının regülatöre alınmadan önceki noktalarda ölçülen ortalama elektriksel iletkenlik 62 µs/cm, tuzluluk 0.04 ppt ve toplam çözünmüş madde 61 mg/l miktarlarının, NT-HES'lerin, dere yatağına bıraktıkları "can suyu" noktalarında yapılan ölçümlere göre önemli seviyede artarak, sırasıyla, 87 µs/cm, 0.06 ppt ve 89 mg/l değerlerini aldığı tespit edilmiştir. Bu sonucun, NT-HES'lerin suyun %90'ını kullanıp deredeki su miktarını ciddi oranda düşürmesine bağlı olduğu düşünülmektedir ve derede regülatör öncesi 2.53 m3/s olan ortalama debinin regülatörden sonra 0.93 m3/s civarına düşmesi de bunu desteklemektedir.