Talebe dayalı arazi ve arsa düzenlemesi uygulamalarının incelenmesi: Erzurum yakutiye ilçesi örneği

Kentleşme, yalnızca nüfus artışıyla sınırlı olmayıp, sosyoekonomik, mekânsal ve çevresel boyutları olan dinamik bir süreçtir. Bu sürecin sağlıklı yönetilmesinde imar planları, kentsel alanların kullanımını belirleyen ve çevresel ile toplumsal dengeyi koruyan temel araçlardır. İmar planlarının başlıca uygulama aracı arazi ve arsa düzenlemeleridir ve 3194 sayılı İmar Kanunu'nun 15, 16 ve 18. maddelerine dayalı olarak gerçekleştirilmektedir. Kanun'un 15. ve 16. maddelerine istinaden talebe dayalı olarak gerçekleştirilen arazi ve arsa düzenlemesi (AAD) uygulamaları (ifraz, tevhit, yola terk, yoldan ihdas) pratikte yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu uygulamalar, parsel uyumsuzluklarını hızla gidererek planın uygulanabilirliğini artırır ve hem kamu yararı hem de mülkiyet hakları arasında denge sağlar. Bununla birlikte, 2019 yılında 3194 sayılı İmar Kanunu (İK)'nun 15. maddesinde ve akabinde Yönetmelikte yapılan değişiklikle birlikte, Kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında parselasyon planı uygulaması (18. madde uygulaması) yapılmamış alanlarda ifraz, tevhit gibi talebe dayalı işlemlerin yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır. Ancak 18. madde uygulamasının her durumda gerçekleştirilmesi teknik ve hukuki olarak mümkün olamamaktadır. Dolayısıyla bu tez çalışmasında, getirilen istisnai durumların gerekliliğinin, etkinliğinin, yeterliliğinin araştırılması ve 3194 sayılı İK'nın 15. ve 16. maddelerine istinaden gerçekleştirilen arazi ve arsa düzenlemesi uygulamalarının Erzurum İli, Yakutiye İlçesi özelinde analizi hedeflenmiştir. Erzurum İli Yakutiye İlçesinde 2023-2024 yıllarında gerçekleştirilen uygulamalar sayısal etkileriyle analiz edilerek, uygulamaların hukuki dayanakları, işlem basamakları, yönetmelik hükümleri ve kentsel gelişime katkıları incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda, ifraz, tevhit gibi talebe dayalı AAD uygulamalarının, düzenli, planlı kentsel gelişim için kritik araçlar olduğu ve mevzuatta sunulan bu esnekliklerin, idarelerin imar uygulamaları yaparken en etkin, pratik yöntemi seçmesine imkân sağladığı belirlenmiştir. 3194 sayılı İK'nın 15. ve 16. maddelerinin uygulanması, plan kararlarının sahada işlerliğini sağlarken, mülkiyet temelli uyuşmazlıkları azaltır ve kamu yararını güvence altına alır. Anahtar Kelimeler: Arazi ve Arsa Düzenlemesi, Parselasyon Planı Uygulaması, Talebe Dayalı AAD İmar Uygulamaları, İfraz, Tevhit, Yola Terk, Yoldan İhdas.