Türkiye'deki ilk nükleer santral projelerinin karşılaştırmalı analizi

Bu tezde, Türkiye'nin yeni NES projeleri kapsamında çözülmesi gereken sorunların ve dikkat edilmesi gereken hususların neler olduğu sorusu cevaplanmaya çalışılmıştır. Türkiye'nin NES projelerine ilişkin olarak Rusya Federasyonu ve Japonya ile imzaladığı iki hükümetlerarası anlaşma (HAA) karşılaştırılmış ve Türkiye'nin yeni NES projeleri kapsamında ilgili konu başlıklarını nasıl ele alması gerektiğine yönelik önerilerde bulunulmuştur. Türkiye'nin yaklaşık 60 yıldır nükleer enerjiye ilgi duymasına rağmen herhangi bir nükleer santral inşa edememiş olması ve imzalanan HAA'larda bazı konularda eksikliklerin bulunması bu tez çalışmasının temel nedeni olarak ortaya çıkmıştır. Bu çerçevede araştırma sorusunun cevaplanması ve tezin amacına ulaşması için karşılaştırmalı analiz ile güçlü, zayıf, fırsat ve tehdit (GZFT) analizlerini kapsayan stratejik planlama teknikleri uygulanmıştır. GZFT analizleri çerçevesinde; Akkuyu ve Sinop NES projelerinin her ikisinde de yüksek kurulu güç, uzun dönem işletme ömrü, düşük karbon salımı ve düşük işletme ve bakım maliyetleri güçlü yönler olarak ortaya çıkarken; tarifelerin yüksek olması, uzun dönem inşaat dönemleri, yüksek ilk yatırım maliyetleri ile yasal ve düzenleyici çerçevedeki eksiklikler her iki projenin de zayıf yönleri olarak görülmüştür. Teknoloji transferi, insan kaynaklarının ve yerli sanayinin geliştirilmesine yönelik hükümler her iki projenin de ortak fırsatlar olarak tespit edilirken; olası bir nükleer kaza, halkın kabulü problemleri, proje takviminde gecikmeler ve NES inşaat sürecindeki maliyet artışları her iki projenin de ortak tehdit yönleri olarak görülmüştür. Akkuyu ve Sinop NES projelerini karşılaştırdığımızda her iki projenin de dört üniteden oluştuğu ve inşaat maliyetlerinin birbirine yakın olduğu görülmüştür. Akkuyu NES projesinde Türk tarafı 15 yıl boyunca üretilecek toplam elektriğin yaklaşık yarısını 12,35 ABD (Amerika Birleşik Devletleri) doları / kWsa (kilovat-saat) tarifeden satın alacağını garanti ederken; Sinop NES projesinde 20 yıl boyunca üretilecek toplam elektriğin tamamı "10,80 – 10,83 ABD doları / kWsa + yakıt maliyeti" tarifesinden satın alınacağı garanti edilmektedir. Her iki projede de Türk sanayisinin nükleer-dışı ekipman üretim kapasitesinin olduğu değerlendirilmiş ancak nükleer ekipman üretiminde tecrübe eksikliğinin olduğu gözlemlenmiştir Akkuyu NES projesinde Türk öğrencileri Rusya'da eğitim alırken, Sinop NES projesinde Türkiye'de mesleki yüksek okul ve üniversitelerin kurulması öngörülmüştür. Bütün bu veriler ışığında Türk tarafı yeni NES projelerinde; enerji arz güvenliğinin sağlanması için büyük ölçekli santrallere yatırım yapılması, küçük modüler reaktörler (SMR) için ar-ge çalışmalarının yürütülmesi, uzun vadede NES projeleri hisselerinin yüzde %51'ine sahip olunması hususlarını dikkate alabilir. Ayrıca, ülkede nükleer enerji altyapısının oluşturulmasına yönelik olarak teknoloji transferine ilişkin somut adımların atılması, uluslararası kalitede nükleer enerji alanında teknik ve mesleki yüksek okulların ve üniversite bölümlerinin kurulması ve yerli sanayiden asgari düzeyde ekipman tedariki için off-set mekanizmasının uygulanması hususlarını göz önünde bulundurabilir. Ayrıca atıklar ile ilgili belirsizliklerin ortadan kaldırılması için radyoaktif atık yönetimine yönelik net hükümler belirlenebilir.