Türkiye'de yetişen buğday türlerinin genetik çeşitlilik seviyelerinin karşılaştırılması & yerel siyez buğdayının sıcaklık stresine olan genomik cevaplarının araştırılması

Küresel iklim hızla değişmekte ve neredeyse bitkiler dahil tüm organizmaları etkilemektedir. Buğday, dünya çapında en temel gıda ürünlerinden biridir ve diğer türler gibi o da iklim değişimden olumsuz bir şekilde etkilenmektedir. Bu yüzden, türlerin adaptasyon potansiyellerini anlamak için stres koşullarına moleküler düzeyde nasıl tepki verdiklerini belirlemek, ileride yapılacak olan yetiştirme ve koruma çalışmaları için oldukça önemlidir. Bu çalışmada, ddRAD dizileme aracılığıyla, yerel siyez, gernik ve ekmeklik buğday türlerinin adaptasyon potansiyelleri, genetik çeşitlilik seviyeleri aracılığıyla karşılaştırılmıştır. Sonuç olarak, üç tür, genetik çeşitlilik seviyeleri baz alınarak üç ayrı gruba net bir şekilde ayrılmıştır ve en fazla genetik uzaklık eski (1995) ve yeni (2015) arasında bulunmuştur (FST = 0.238923). Bu da siyez için, değişen iklim koşullarında, ex-situ korumanın in-situ korumadan daha avantajlı olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan, eski ve yeni gernik popülasyonları için herhangi bir ayrım gözlemlenmemiştir ki bu da çok büyük ihtimalle gernik buğdayın ploidi yapısı sayesinde, iklim değişiminin neden olduğu genetik darboğazlardan korunduğunu gösterir. RNA dizileme yoluyla, eski ve yeni siyez aynı zamanda sıcaklık stresine verdikleri tepkiler açısından da karşılaştırılmıştır. Eski ve yeni siyez arasında stres sıcaklığında farklı gen anlatımına sahip genler araştırıldığında, enerji ve stres kaynaklı protein üretimiyle alakalı yolaklara dahil olan gen ve gen setleriyle, fizyolojik süreçlerin düzenlenmesi, zar stabilitesi ve fotosentez ile ilgili genlerin fazla olduğu, ancak kontrol sıcaklığında daha genel bir cevap verildiği bulunmuştur. Bu bulgular, siyezin transkriptomik tepkilerinin 20 yıllık iklim değişimiyle farklılaştığına ve hızlı bir evrimsel sürece işaret etmektedir.