İnsan ve hayvan kaybı yaşayan kişilerin algılanan sosyal destek ile yürütücü işlevlerin kıyaslanması

Bu çalışmada insan ve hayvan kaybı arasındaki benzerlikler ve farklılıkların incelenmesi amaçlanmıştır. Bu benzerlik ve farklılıklar; yas şiddeti, yürütücü işlevler ve algılanan sosyal destek açısından incelenmiştir. Yaşları 18-85 arası değişen, insan kaybı yaşamış, hayvan kaybı yaşamış ve hiç kayıp yaşamamış toplam 380 katılımcıyla yapılan bu çalışmada katılımcılara sırasıyla Onam Formu ile Demografik Bilgi Formu verilmiştir. Sonrasında verilen ölçekler insan veya evcil hayvan kaybı yaşamış grup ile daha önce kayıp yaşamamış grup olarak ayrılmıştır. İnsan veya evcil hayvan kaybı yaşamış gruba Temel Yas Unsurları Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) ve Yürütücü İşlevler Ölçeği (YİÖ) seçkisiz olarak verilmiştir. Kayıp yaşamamış gruba ise ÇBASDÖ ve YİÖ seçkisiz olarak verilmiştir. Yapılan istatistiki analizler sonucunda insan ve hayvan kaybından sonra yaşanan yas şiddeti ve algılanan sosyal destek arasında arasında bir fark bulunmadığı gözlenmiştir. Yürütücü işlevler ile ilgili sonuçlar incelendiğinde kayıp yaşayan grup ile kayıp yaşamamış grup kıyaslandığında, kayıp yaşamış grubun anlamlı biçimde daha yüksek empati seviyesine sahip olduğu bulunmuştur. Kayıp yaşayan grup, daha önce kayıp yaşamamış grubun sosyal destek ile yürütücü işlevler arasındaki ilişkisel analizin sonuçlarına bakıldığında ise yürütücü işlevlerin alt grubu olan motivasyonun bütün bağımsız değişken grubu ile pozitif ve anlamlı bir ilişkide çıktığı görülmüştür. Sadece kayıp grupları ile yürütücü işlevler arasındaki anlamlı pozitif ilişkiler incelendiğinde organizasyon ve planlamanın olduğu görülmektedir. Dürtü kontrolünün, insan kaybı yaşayan grupta aileden gelen sosyal destek arttıkça arttığı görülmüş; kayıp olmayan grupta ise "öteki"nden gelen sosyal destek arttıkça dürtü kontrolünün azaldığı görülmüştür. Bulunan sonuçlar ile bu çalışmanın güçlü yönleri, kısıtlılıkları ve katkıları, ilgili alanyazın ışığında tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yas, evcil hayvan, yürütücü işlevler, sosyal destek