Rıza ve müzakere: Cuma Hutbelerinin yazımında Diyanet'in rolü

Hutbeler yoluyla camilerde her hafta yaklaşık yirmi milyon erkeğe hitap edilebildiği için Cuma hutbeleri Türkiye?de halka ulaşmak için önemli aygıtlardır, Bu hutbeler her şehirde ayrı hutbe komisyonlarında Diyanet İşleri Başkanlığı memurları tarafından yazılır ve Cuma namazlarında okunmak üzere imamlara dağıtılır. Hutbelerin dini metinler olması ve halkın gözünde mukaddes bir metnin aktarıcıları tarafından sunuluyor olması sebebiyle, Cuma hutbeleri insanların kalplerine ve zihinlerine hitap ederek onlar üzerinde büyük tesire sahiptir. Devleti ve halkı, Diyanet?in konumunu, hedefini, söylemini ve aktivitelerini belirleyen ve şekillendiren ana aktörler olarak görüyorum. Türkiye Cumhuriyeti tarihinde ilk defa AK Parti hükümeti ile birlikte, din ve milliyetçilik anlayışlarında hükümet ve yerleşik devlet ideolojisi arasında bir kırılma olduğu için, bu belirleme ve şekillendirmede AK Parti hükümetini de devlet içinde farklı bir aktör olarak alıyorum. Bu tezin argümanı Cuma hutbelerini yazan gerçek aktörler olarak gözüken hutbe komisyonundaki memurların çoğunlukla pasif aktörler oldukları ve hutbe yazımında devletin, hükümetin ve toplumun emir ve taleplerine uymak, bu aktörlerle karşılaşmamak ve çatışmamak için oto-sansür uyguladıklarıdır. Tezimi daha ayrıntılı ifade etmek için, hutbe üretimi sürecinde Diyanet memurları tarafından bu aktörlerin taleplerine karşı durmak için alınan çeşitli inisiyatiflerin sınırlarını da göstereceğim.