Shakespeare'in Hamlet'i ve Hayyam'ın Rubailer'inde doğadaki sürekli döngü ve varoluşsal kaygı

Bu çalışma, Ömer Hayyam'ın Rubailer'i ile William Shakespeare'in Hamlet'inin karşılaştırmalı bir analizini sunmaktadır. Böylece, iki yazarın insanın varoluş koşulları, fırlatılmışlık hissi, yaşamın geçici doğası ve tabiattaki maddi döngünün sürekliliği gibi meseleleri irdeleyişlerindeki benzer tutumu göstermeyi amaçlamaktadır. Hayyam ve Shakespeare birbirinden oldukça farklı zaman ve coğrafyalarda eser vermiş olsalar da, kökleri Antik Yunan düşüncesine dayanan ortak bir entelektüel kaynaktan beslendikleri iddia edilebilir. Farabi ve İbn-i Sina gibi İslam bilginleri aracılığıyla Helenistik felsefenin etkilerinin izi, belki Hayyam'ın metafizik ve şüpheci muhakemelerinde gözlemlenebilir. Benzer şekilde, Klasik Yunan ve Roma klasiklerinin yeniden doğuşuyla tanımlanan Rönesans, Shakespeare'in çalışmalarına da nüfuz eden entelektüel bir iklim yaratmıştır. Denilebilir ki bu kültürel ve düşünsel koşullar her iki yazarı da etkilemekle beraber Rubailer ve Hamlet bağlamında düşünüldüğünde bir adım öteye geçmiş ve varoluşçu bir perspektiften tartışmaya müsait benzer imgelemlerle karakterize olmuştur. Her iki eserde de rastlanabilen kafatası, şarap testisi, bira fıçısı, tıkaç, kulp yahut toz gibi nesneler ölümlülük farkındalığını uyandıran ve nihayetinde beyhudelik hissini tetikleyen imgeler olarak işlev görür. Bu nesnelerin, vaktiyle yaşamış görkemli bir hükümdarın ya da merhum bir aşığın bedeninden parçalar ihtiva ediyor olma ihtimali, her iki yazarı da oldukça şaşırtmakla birlikte ölümün kaçınılmazlığı, doğanın kayıtsız işleyişi ve geçicilik karşısındaki varoluşsal çaresizliğe dair derin bir farkındalık sunmaktadır. Bu farkındalık, zaman zaman alaycı bir tutuma dönüşür ve bu iki şairin kendi maddi sonlarının tatsız bir habercisi olarak da işlev görür. Dolayısıyla, varoluşçuluk adına merkezî kavramlar olarak kabul edilebilecek "fırlatılmışlık," "absürtlük," "kaygı" ve "yabancılaşma" gibi insanlık halleri, her iki eserde de gözlemlenmeye müsaittir. Sonuç olarak, bu çalışma Rubailer ile Hamlet'i varoluşçuluk merceğinden karşılaştırmakta ve Søren Kierkegaard, Martin Heidegger gibi düşünürlerden yüzyıllar önce bu iki eserin benzer varoluşsal çıkmazları benzer biçimde ele aldıklarını göstermenin yanı sıra eserlerin ortak bir entelektüel kaynaktan besleniyor olduklarına vurgu yapmayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: William Shakespeare, Ömer Hayyam, Hamlet, Rubailer, varoluşçuluk, ölüm, varoluşsal kaygı, yabancılaşma