COVID-19 pandemisinde sokağa çıkma kısıtlamalarının sosyal medya kullanımına ve kaygıya etkisi

GİRİŞ VE AMAÇ: Bu çalışmamızda Google anket yöntemi ile bireylerin (17 yaş ve üzeri) anketleri doldurması sağlanarak, Covid-19 pandemisinde uygulanan sokağa çıkma kısıtlamalarının bireylerin sosyal medya kullanımına ve kaygı düzeylerine etkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. MATERYAL VE METOT: Bu tanımlayıcı tipte olan araştırma, 04.Mart.2021-29.Mart.2021 tarihleri arasında etik kurul izni alındıktan sonra Sakarya ilinde yapılmıştır. On yedi yaş ve üzerindeki bireylerin internet ve sosyal medya üzerinden anketi doldurmaları sağlanmış ve bu bireyler vasıtasıyla anketin başka kişilere de yayılması sağlanarak toplam 930 bireyin katılımı sağlanmıştır. Herhangi bir örneklem yöntemi kullanılmamıştır. Anket formunda; katılımcıların sosyodemografik özelliklerinin ve Covid-19 ile ilgili bilgi düzeylerinin sorgulandığı, literatürden faydalanılarak hazırlanmış ve araştırmacılar tarafından ön denemesi yapılmış 20 (10+10) soru haricinde 6 soruluk Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği (BSMAS) ve 40 soruluk Durumluk-Sürekli Kaygı Ölçeği (STAI) ile birlikte toplam 66 adet soru bulunmaktadır. BULGULAR: Çalışmaya toplam 930 kişi katıldı ve bunların %63,9'u kadındı. Katılımcıların %68,3'ü büyükşehir merkezinde yaşamakta ve %77,3'ü evli idi. Katılımcıların %74,7'si üniversite ve üstü mezuniyet durumuna sahipti ve %40,2'si 8001 TL ve üstü aylık gelire sahipti. %17,2'sinin Covid-19 salgınından önce psikiyatri polikliniğine başvuru öyküsü bulunmakta iken, %16,3'ü ise salgın sürecinde ruh sağlığı profesyonelinden yardım aldığını belirtti. Katılımcıların %54,5'i sokağa çıkma kısıtlamaları boyunca sağlık konusunda endişelerinde artış olduğunu belirtirken, %57,1'i salgın süresince sosyal medyadan öğrendiklerinin kaygılarını arttırdığını belirttiler. Kadınların BSMAS puanları istatiksel olarak erkeklere göre yüksekti (p=0,018). Bekar ve boşanmış olanların evlilere göre BSMAS puanları daha yüksekti (p<0,001). Salgın sürecinde ruh sağlığı profesyonelinden yardım alanların BSMAS puanları almayanlara göre daha yüksekti (p<0,001). BSMAS puanlarını yordamak için kurulan Backward Çoklu Lineer Regresyon Modelinde R2 değerinin 0,202 olduğu, Sürekli Kaygı Ölçeği (exp(B):0,176, p:0,001), Durumluk Kaygı Ölçeği (exp(B):0,074, p:0,001), eğitim durumu (exp(B):0,707, p:0,002) ve yaşın (exp(B):-0,052, p:0,001) ölçek puanlarını yordadığı saptandı (p<0,001). SONUÇ: Covid-19 pandemisi sebebiyle bireylerin sağlık, ekonomik durum, gelecekteki sosyal yaşantı gibi konularda kaygılı oldukları görülmektedir. Pandemi boyunca psikiyatrik destek alanların büyük bir kısmının pandemi öncesi de psikiyatri başvuruları olduğu görülmüştür. Pandemide televizyondan sonra en çok kullanılan ikinci haber kaynağı olarak belirtilen sosyal medya, içerdiği bilgi kirliliği ile insanların daha çok kaygılanmasına sebep olmaktadır. Sosyal medya bağımlılığını arttıran faktörler açısından baktığımızda; kadın cinsiyet, bekar veya boşanmış/dul olmak, yüksek eğitim seviyesi ve Covid-19 pandemisi boyunca psikiyatri başvurusu olması durumlarının anlamlı olduğu görülmüştür. Kadın cinsiyet, evli veya bekar olmak durumluk kaygıyı arttırıyordu. Kadın cinsiyet, bekar veya boşanmış/dul olmak, hiç sigara kullanmamış olmak, hiç alkol kullanmamış ve alkolü bırakmış olmak sürekli kaygıyı arttırıyordu. Yüksek gelir seviyesi hem durumluk kaygıyı hem de sürekli kaygıyı azaltıyordu. Hem pandemi öncesi hem de pandemi sürecinde psikiyatri başvurusu olması yüksek durumluk ve sürekli kaygı ile ilişkiliyken, ek olarak ailede ve yakın çevrede Covid(+) tanı varlığı da sürekli kaygı ile ilişkili bulundu. Yaş arttıkça sosyal medya bağımlılığı ve durumluk-sürekli kaygı puanlarının azaldığı görüldü. Sosyal medya bağımlılığı artışının hem durumluk kaygı hem de sürekli kaygı seviyelerindeki artış ile ilişkili olduğu görüldü. Katılımcıların çoğunun üniversite mezunu ve gelir düzeyi yüksek kesim olması çalışmanın kısıtlılıklarındandı. ANAHTAR KELİMELER: Covid-19; Sosyal medya bağımlılığı; Kaygı; Sokağa çıkma kısıtlamaları; Bergen Sosyal Medya Bağımlılık Ölçeği; Durumluk ve sürekli kaygı