Crambe orientalis L. var Orientalis L.' in mikro üretimi üzerine farklı BAP ve NAA konsantrasyonlarının etkileri

Crambe L. (Brassicaceae) içerdiği yüksek miktardaki erusik asit bakımından önemli bir endüstriyel yağ bitkisidir. Bu tez çalışmasında, Crambe orientalis L. var. orientalis L. bitkisine farklı konsantrasyonlarda BAP (6-benzil amino pürin) – NAA (α-naftalin asetik asit) fitohormon kombinasyonları uygulanarak etkili bir rejenerasyon protokolü geliştirmek amaçlanmıştır. Crambe orientalis var. orientalis tohumları hormon içermeyen MS (Murashige ve Skoog, 1962) ortamında kültüre alınmış ve çimlenmesi sağlanmış, gelişen ondört günlük fidelerden eksplant kaynağı olarak kotiledon boğum ve hipokotil kullanılmıştır. Kültüre alınan eksplantlar 0,25, 0,50, 1,00 ve 2,00 mg/L BAP ve 0, 0,25 ve 0,50 mg/L NAA (12 farklı kombinasyon) içeren MS besin ortamlarında kültüre alınmıştır. Yapılan tez çalışmasında BAP ve NAA'in farklı konsantrasyonlarının kallus oluşum oranı (%), sürgün oluşum oranı (%), eksplant başına düşen ortalama sürgün sayısı ve ortalama sürgün uzunluğu üzerindeki etkileri tespit edilmiştir. Hipokotil eksplantlarının kültüre alınması sonucu uygulanan bütün hormon konsantrasyonlarında kallus oluşumu gözlenmiş olup, bu oran %67,87 ile %1,22 arasında değişmiştir. Hipokotil eksplantlarında sürgün elde edilen sürgün rejenerasyonu %95,67 ile %44,49 arasında değişmiş olmakla birlikte, ortalama rejenere sürgün en fazla 1,00 mg/L BAP + 0,25 mg/L NAA içeren MS besin ortamından (%95,67) elde edilmiştir. Kültüre alınan hipokotil eksplantlarında için eksplant başına ortalama sürgün sayısının 27,34±0,69 ile 6,02±0,68 arasında olduğu, eksplant başına ortalama sürgün sayısının ise en fazla 27,34±0,69 ile 1,0 mg/L BAP + 0,25 mg/L NAA içeren MS besin ortamından elde edildiği tespit edilmiştir. Kültüre alınan hipokotil eksplantları için ortalama sürgün uzunluğunun 7,54±0,62 cm ile 3,12±1,24 cm aralığında olduğu, ortalama sürgün uzunluğunun en fazla olduğu ortamın 7,54±0,62 cm ile 1,00 mg/L BAP içeren MS besin ortamı olduğu belirlenmiştir. Çalışmada uygulanan tüm hormon konsantrasyonlarında kotiledon boğum eksplantlarından kallus oluşumu gözlenmiş olup ortalama kallus oluşum yüzdesi %51,64 ile %1,76 aralığında değişmiştir. Uygulanan hormon kombinasyonlarında kotiledon boğum eksplantlarında sürgün rejenerasyonu gözlenmiş olup, ortalama rejenere sürgün yüzdesinin %73,17 ile %49,71 arasında değiştiği, ortalama rejenere sürgün yüzdesinin ise 1,00 mg/L BAP + 0,25 mg/L NAA (%73,17) içeren MS besin ortamından elde edildiği tespit edilmiştir. Kotiledon boğum eksplantları için eksplant başına düşen ortalama sürgün sayısının 18,14±1,36 ile 6,12±0,98 aralığında olduğu, eksplant başına düşen ortalama sürgün sayısının ise en fazla 2,00 mg/L BAP + 0,25 mg/L NAA (%18,14) içeren MS besin ortamı olduğu saptanmıştır. Kotiledon boğum eksplantlarından elde edilen sürgünlerde ortalama sürgün uzunluğunun 5,64±2,01 cm ile 2,66±1,66 cm arasında olduğu, ortalama sürgün uzunluğunun en fazla 2,00 mg/L BAP içeren MS besin ortamı olduğu bulunmuştur. Hipokotil eksplantı ile kotiledon boğum eksplantı karşılaştırıldığında sürgün oluşturma açısından hipokotil eksplantının kotiledon boğum eksplantına kıyasla daha uygun bir eksplant kaynağı olduğu tespit edilmiştir. Rejenere edilen sürgünler 0,50, 1,00 ve 2,00 mg/L NAA içeren MS besin ortamlarında köklendirilmiştir. 0,50 mg/L NAA içeren MS besin ortamında %21,78, 1,00 mg/L NAA içeren MS besin ortamında %34,46, 2,00 mg/L NAA içeren MS besin ortamında ise %41,32 oranında köklenme elde edilmiş olup genel olarak rejenere sürgünlerin köklendirilmelerinin güç olduğu tespit edilmiştir. En iyi köklenmenin %41,32 oranı ile 2,00 mg/L NAA içeren MS besin ortamında olduğu tespit edilmiştir. Yapılan tez çalışması Crambe orientalis var. orientalis ile daha önce mikro üretimi konusunda çalışma yapılmamış olmasından dolayı özgün ve temel veriler içermektedir.