Cumhuriyet dönemi Anadolu sahasında görme engelli âşıklar – naratif bir inceleme

Kam, baksı ve ozan geleneğinin devamı olan ve 16. yüzyılda teşekkülünü tamamladığı bilinen âşık tarzı halk edebiyatı, Türk halk edebiyatı araştırmalarının anonim halk edebiyatı ve dinî tasavvufî halk edebiyatı ile birlikte üçüncü boyutunu oluşturmaktadır. Türk kültür coğrafyasının hemen her bölgesinde âşık karakterinin özelliklerini taşıyarak enstrüman becerileri ve doğaçlama şiir kabiliyetleriyle tanınan pek çok tip ortaya çıkmıştır. Öyle ki günümüz teknolojik gelişmeleri halk edebiyatı ürünlerinin yaratma ve icra bağlamlarını dönüştürmüş olsa da bu tipler yeni bağlamlar ve kültür ortamları içerisinde görünür olmaya devam etmektedirler. Anadolu sahası halk edebiyatı çalışmalarının da önemli bir bileşeni olan âşıklar Cumhuriyet döneminden sonra da yetişmeye devam ederek geleneğin temsilcileri olmuşlardır. Sanatsal yaratım anlamında bakıldığında engelli bireylerden de âşıklık geleneğine uyum sağlayan temsilciler yetiştiği görülmektedir. Bir diğer ifadeyle işitme engelliliği dışında bedensel diğer engellilerin âşıklık geleneğinde olumsuz bir yönü bulunmamaktadır. Nitekim çalışmada eksen olarak alındığı gibi Cumhuriyet dönemi Anadolu sahası âşıklık geleneğinde 48 görme engelli âşık tespit edilmiştir. Türk halk edebiyatı araştırmaları içerisinde ilk defa uygulamaya çalışılan araştırmada Cumhuriyet döneminden sonra Anadolu sahasında yetişen görme engelli âşıklar yaşadıkları yıllara ve bölgelere; cinsiyetlerine; görme yeteneklerini kaybetme sebeplerine; eğitim durumlarına; mesleki kariyerlerine; usta-çırak ilişkilerine; mahlas alma yöntemlerine göre incelenerek âşıkların kendileri ve eserleri hakkında yapılan yayınlar ve eserlerinde işledikleri konular ele alınmıştır.