Cumhuriyet dönemi Türk şiirinde çocuk (1950-1980)

Aile, bir kurum olarak toplumsal yapının temelini oluşturmaktadır. Aileyi meydana getiren bireylerin aile ve toplum içinde ayrı bir statüsü ve değeri söz konusudur. Bu yapı içinde, bağımlı bir şekilde yetişen ve gelişen çocuğun statüsü evrensel nitelikler sergilemektedir. Ancak farklı toplumsal ve kültürel ortamlar ve devingen tarihsel gelişmeler, çocukluğu bir gelişim evresi olmaktan çıkarıp sosyolojik bir inşa sürecine dönüştürmüştür. Bireyi ve toplumu ilgilendiren tüm bu süreçler edebiyat eserlerinde yankısını bulmuştur. Bu düşünceden hareket eden edebiyat sosyolojisi, edebi eserler üzerinden toplumsal gelişmeleri okumaya çalışmaktadır. Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının 1950-1980 yılları arasına denk düşen döneminde, toplumsal etkileşim sonucunda çocuk ve çocuklukla ilgili imgelemin şiirlere ne şekilde yansımış olduğunu göstermeyi amaçlayan bu çalışmada, edebiyat sosyolojisinin edebi eserleri değerlendirme olanakları ile nitel araştırma yöntemlerinden biri olan doküman analizi yönteminden yararlanılmıştır. Bu dönemde yazılmış yirmi sekiz şaire ait, kırk altı şiir kitabı incelenmiştir. Şiirlerden elde edilen veriler hermenötik yöntemi ile analiz edilerek yorumlanmış, böylelikle yazıldığı dönemin tarihsel bağlamı ile birlikte günümüzde ne şekilde anlaşıldığı tespit edilmeye çalışılmıştır. 1950-1980 dönemi şiirlerinin çocuk ve çocukluk imgesi bakımından oldukça zengin olduğu, şiirlerde çocuk imgelerine sıklıkla yer verildiği görülmüştür. Aile, çocuk ve çocukluk temaları ekseninde, yedi ana tema başlığı altında, yirmi yedi alt başlıkta çocuk ile ilgili temalara değinilmiştir. Şiirlerde çocuk ve çocukluk ile ilgili işlenmiş olan genel temalar ve bunlara ait alt tema sayısı çok olduğundan, bulgular kısmında sosyolojik ve kültürel bağlamın dönem şiirlerine yankısını çevreleyen dört ana başlığa ait beş alt temanın şiir örnekleri verilerek, bu örnekler kavramsal çerçeve ışığında derinlemesine yorumlanmıştır. Araştırmada, 1950-1980 dönemi şiirlerinde; çocuğun değeri ve çocukla ilgili beklentiler, çocuk ve toplumsal hayat, çocuk ve hayat bilgisi, çocuk ideoloji ve politika, çocuk ve çevre, çocuğun ruh hali ile dünyanın çocukları başlıklarında işlenen yedi temel çocuk ve çocukluk teması bulgulanmış ve kategorize edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, Cumhuriyet edebiyatının bu döneminde ortaya konulan edebi eserlerin modernleşmeyi tarihsel ve toplumsal gelişmelerin etkisiyle çok yönlü olarak yansıttığı, şiirin de bu dönemde yapı ve içerik bakımından gelişme kaydettiği tespit edilmiştir. Cumhuriyet Dönemi toplum yapısında görülen değişmelerin şiirlerde çocuk temasını etkilediği, geleneksel aile yapısından kentli modern aileye geçiş süreçlerinin çocuk ve çocukluk temaları ekseninde işlendiği anlaşılmıştır.1950-1980 yılları arasında çok sayıda şair tarafından, birbirinden farklı edebi zihniyet ve geleneğin etkisinde, pek çok şiirde işlenen çocuk ve çocuklukla ilgili temalar, çocuğa önceki dönemlerden farklı olarak özel bir konum atfeden bir biçimde ve sıklıkla ele alınmıştır. Bu durum da çocuk ve çocukluk ile ilgili temaların modernleşme ile birlikte büyüyüp geliştiğini göstermektedir. Araştırmada bulgularına ve yorumlarına yer verilen çocuğun toplumsal kimliği, çocuğun aile için önemi, çocuk ve yoksulluk, çocuğun yetiştirilmesi ve eğitimi ile çocuk ve aile değerleri alt temaları, şiirlerde çocuğun kısmen şairlerin ideolojik eğilimleri doğrultusunda bir inşa süreci olarak işlenmekle birlikte, genel olarak toplumun en değerli üyesi, toplumsal yapıdan ve kültürden yararlanılarak yetiştirilmesi gereken bir birey olarak görülmüş olduğunu ortaya koymuştur. Anahtar Sözcükler: Çocuk, Çocukluk, Çocuk Edebiyatı, Çocuk ve Şiir, Modern Türk Şiiri, Edebiyat Sosyolojisi, Şiirlerde Çocuk Teması