Dağbaşı (Araklı-Trabzon) skarn cevherlerinin jeolojik, mineralojik ve jeokimyasal özelliklerinin incelenmesi

Fe-Cu-Zn tipteki Dağbaşı skarn cevherleri Liyas yaşlı Şenköy Formasyonu içindeki blok ve mercek şekilli Alt Kretase yaşlı Berdiga kireçtaşlarıyla Dağbaşı Granitoyidinin dokanakları boyunca ekzoskarn tipte gelişmiştir. Skarnın ilerleyen evresini garnet ve piroksenlerin temsil ettiği sahada gerileyen skarn evresi epidot, tremolit, aktinolit ve klorit gibi sulu silikat mineralleriye karakteristiktir. Kuvars ve kalsit her iki skarn evresinde de gelişmiştir. Manyetit ve hematitin baskın olduğu cevherde pirotit, pirit, kalkopirit, sfalerit ve galen cevhere eşlik eden sülfit mineralleridir. Skarnın ilerleyen evresine ait minerallerdeki sıvı kapanımların homojenleşme sıcaklıkları ve tuzlulukları sırasıyla 412 ile 514°C ve 48.8–61.8 ağ. % NaCl eşd. arasında değişmektedir. İkinci evrede gelişen sıvı ve gaz faza homojenleşen sıvı kapanım birliktelikleri bu evrede 355-466°C arası sıcaklıklarda bir kaynamanın olduğuna işaret etmektedir. Gerileyen evreye ait sıvı kapanımların Th sıcaklıkları (160–327°C) ve tuzluluk değerleri (0.5 ile 6.2 ağ. % NaCl eşd.) diğer evrelere kıyasla önemli miktarda azalma göstermektedir. Sıvı kapanımların tuzluluk miktarı ile Th sıcaklıkları arasındaki azalma trendi skarnın gerileyen evresinde magmatik çözeltilerin meteorik çözeltilerle karıştığını göstermektedir. Sıvı kapanımların ötektik sıcaklıkları ilerleyen evrede çözeltilerin CaCl2 bakımından baskın olduğunu, gerileyen evrede ise farklı tuz türlerinin karıştığını göstermektedir. Skarnın ilerleyen evresine ait tuzluluk değeri yüksek sıvı kapanımların kapanlanma basıncı 710–884 bar arasında değişirken, gerileyen evrede bu basınç değerleri 180–460 bar arasına düşmektedir. İlerleyen evreye ait garnet, kuvars ve piroksenlerin δ18O izotop bileşimleri hidrotermal çözeltilerin magmatik kökenli olduğuna işaret etmektedir. Buna karşın gerileyen skarn evresine ait kuvars, epidot, tremolit-aktinolit ve kalsit minerallerinin δ18O izotop bileşimleri ile bu minerallerin dengede olduğu çözeltilerin δ18O izotop bileşimleri önemli ölçüde tüketilmiştir. Sıvı kapanım ve duraylı izotop bulguları skarnın ilerleyen evresinde magmatik çözeltilerin, gerileyen evresinde ise magmatik ve meteorik çözeltilerin birlikte etkin olduğunu göstermekte olup bu durum skarnın oldukça sığ derinliklerde oluştuğuna işaret etmektedir.