Dağlık Karabağ sorununun Kafkasya jeopolitiğine etkisi: 1988-2020

Güney Kafkasya kültürel ve doğal zenginlikleriyle önemli coğrafyalardan biridir. Zibingnev Brezinski'nin, dünya egemenliği için mücadele edilen satranç tahtası olarak nitelediği Kafkasya, Avrasya'nın stratejik açıdan önemli bir parçasıdır. Birçok tarihçi Kafkasya'yı zenginliğinin yanı sıra "çatışma coğrafyası" olarak da tanımlamıştır. Sovyetler Birliği'nin dağılmasıyla bağımsızlıklarını ilan eden devletlerle birlikte Kafkasya yeniden cazibe merkezi haline gelmiş ve tarih boyunca var olan etnik çeşitlilik küresel güçlerin çıkar kavgaları sonucunda yerini etnik çatışmalara bırakmıştır. Yıllarca barış içinde yaşayan, kültürel zenginlikleri ve yaşam tarzları ile sürekli etkileşim halinde olan bu insanlar zamanla rekabetin oluşturduğu ortam içinde dostluklarını düşmanlığa dönüştürmüşlerdir. Bu çatışmaların en önemlisi Güney Kafkasya'nın merkezi konumunda bulunan Dağlık Karabağ sorunudur. Dağlık Karabağ sorunu Kafkasya'da son iki yüzyılda en önemli sorunlardan biri olmakla birlikte Güney Kafkasya'nın jeopolitiğini de önemli ölçüde etkilemiştir. Dağlık Karabağ, Hazar Havzası ve Orta Asya enerji kaynaklarının yanı başında olması nedeniyle birçok jeopolitik planların konusu olmuştur. Bu çalışmada, bölgenin jeopolitik önemi klasik jeopolitik bağlamında ele alınmıştır. Meydana gelen gelişmeler sonucunda bölgesel aktörlerin Güney Kafkasya'ya yönelik çıkarları doğrultusunda, sorunun küresel düzlemde çekişme alanı haline gelmesi de eleştirel jeopolitik perspektifinden incelenmektedir. Ayrıca İkinci Dağlık Karabağ Savaşı'nın gelecekte Güney Kafkasya jeopolitiğini nasıl şekillendireceği üzerinde durulmaktadır. Bu çalışma aynı zamanda Dağlık Karabağ sorununun 21. yüzyılda Güney Kafkasya'daki jeopolitik sonuçları ve bölgedeki jeopolitik değişimin yansımaları konusunda literatürdeki boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Kafkasya, Jeopolitik, Dağlık Karabağ, Azerbaycan, Ermenistan