Darboğaz bir makinada metasezgisel yöntemlerletoplam hazırlık zamanı minimizasyonu

Günümüz sanayi ortamında hızla artan küresel rekabet, üretim süreçlerinin daha verimli, esnek ve düşük maliyetli hale getirilmesini zorunlu kılmaktadır. İşletmelerin sürdürülebilir rekabet avantajı sağlayabilmeleri, üretim kaynaklarını etkin şekilde kullanmalarına, zaman kayıplarını azaltmalarına ve operasyonel maliyetlerini minimum düzeye indirmelerine bağlıdır. Bu bağlamda, üretim çizelgeleme ve özellikle ürün değişimlerinde ortaya çıkan kurulum sürelerinin optimize edilmesi, üretim verimliliğini doğrudan etkileyen stratejik bir faktör olarak ön plana çıkmaktadır. Kurulum sürelerinin optimize edilmesi, üretim hattının daha etkin çalışmasını sağlamakla kalmaz, aynı zamanda üretim kapasitesinin artırılmasına ve kaynak kullanımının daha sürdürülebilir hale gelmesine katkıda bulunur. Bu yüksek lisans tezinde, lastik üretim hattında darboğaz oluşturan bir makinadaki ürün sıralamasının optimize edilmesi yoluyla toplam kurulum sürelerinin minimize edilmesi hedeflenmiştir. Ele alınan problem, kombinatoryal yapısı nedeniyle klasik deterministik yöntemlerle çözülmesi oldukça zor olan, geniş çözüm uzayına sahip bir optimizasyon problemidir. Bu nedenle çözüm sürecinde Tabu Arama, Tavlama Benzetimi ve Parçacık Sürü Optimizasyonu olmak üzere üç farklı meta-sezgisel algoritma kullanılmış ve bu algoritmaların performansları gerçek üretim verileriyle test edilerek karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Analizler 10 günlük üretim planları üzerinden gerçekleştirilmiş ve algoritmaların önerdiği sıralamalar doğrultusunda oluşan toplam kurulum süreleri, tedarik zinciri departmanının kullandığı mevcut sıralama yöntemiyle karşılaştırılmıştır. Sonuçlara göre, Tavlama Benzetimi algoritması ortalama %13,96, Parçacık Sürü Optimizasyonu %12,83 ve Tabu Arama algoritması ise %10,71 oranında iyileştirme sağlamıştır. Elde edilen bu sonuçların istatistiksel anlamlılığı parametrik olmayan Mann-Whitney U testi ile test edilmiş ve meta-sezgisel algoritmalarla elde edilen çözümlerin, geleneksel sıralama yöntemine göre anlamlı biçimde üstün olduğu tespit edilmiştir. Bu çalışma, üretim sistemlerinde sıkça karşılaşılan ancak çoğu zaman göz ardı edilen kurulum sürelerinin optimizasyonunu ele alarak, hem akademik literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmakta hem de sanayi uygulamaları için uygulanabilir, somut çözüm önerileri sunmaktadır. Özellikle gerçek üretim verileri ile yapılan analizlerin sonuçlarının, istatistiksel olarak da desteklenmesi, çalışmanın geçerliliğini ve güvenilirliğini artırmıştır. Bu yönüyle tez, meta-sezgisel algoritmaların kurulum süresi gibi sıralamaya bağlı, karmaşık üretim problemlerinde etkinliğini ortaya koyarak hem akademisyenlere hem de sanayi profesyonellerine karar destek sistemlerinde kullanabilecekleri değerli bir model önermektedir.