Davranışsal bağımlılıklar ile ilişkili değişkenlerin kişi-duygulanım-biliş-yürütücü işlev etkileşim modeli çerçevesinde incelenmesi

Son yıllarda madde kullanım bağımlılıkları ile fenomenolojik ve etiyolojik benzerliklerinin ortaya koyulması ve kumar oynama bozukluğunun resmî olarak davranış bağımlılığı olarak kabul edilmesiyle davranışsal bağımlılıklar önem kazanmıştır. Davranışsal bağımlılıkların ekonomik, sosyal, psikolojik ve hatta fizyolojik olumsuz sonuçlar doğurmasının ve bu olumsuz sonuçlara rağmen sürdürülmesinin halk sağlığı için de risk oluşturabileceği düşünülmektedir. Ayrıca davranışların nörokimyasal etki olmaksızın bağımlılık haline gelmesinin ve bu sürecin incelenmesinin bağımlılığının doğasına ilişkin önemli bilgiler vereceği ileri sürülmektedir. Bu çalışmanın amacı davranışsal bağımlılıkların kişi, duygulanım ve biliş, yürütücü işlevler ve bu bileşenlerin etkileşimi ile ortaya çıktığını savunan I-PACE Modeli çerçevesinde kumar oynama, çevrimiçi alışveriş ve teknoloji bağımlılıklarını incelemektir. Bu çalışmada kişi bileşeni için dürtüsellik ve psikolojik belirtiler, duygulanım ve biliş bileşeni için bilişsel duygu düzenleme ve yürütücü işlevler için dikkat, planlama ve duygu tanıma değişkenleri dahil edilmiştir. Ölçek ve performansa dayalı testlerden oluşan çalışma 63 katılımcı ile yürütülmüştür. Çalışmada yürütücü işlevler ile davranışsal bağımlılıklar arasında ilişki bulunmazken bilişsel duygu düzenleme alt boyutları, dürtüsellik ve psikolojik belirtiler alt boyutları ile arasında ilişki bulunmuştur. Örneklem sayısı çalışmanın kısıtlayıcı özelliğidir. Sonuç olarak kaygının davranışsal bağımlılıklar için tedavi sürecinde çalışılması faydalı olabilecek bir değişken olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Teknoloji bağımlılığı, Alışveriş bağımlılığı, Kumar bağımlılığı, Kişi, Duygulanım ve Biliş, Yürütücü İşlevler