Davranışsal finans perspektifinden yatırımcıların yatırım kararlarına etki eden faktörler

Bu araştırmada davranışsal finans perspektifinden hisse senedi yatırımcılarının yatırım kararlarına etki eden faktörlerin incelemesi amaçlanmıştır. Klasik öğretinin ortaya koymuş olduğu "rasyonel insan" varsayımın gerçek hayattaki tartışmalı durumunun karşısına, Simon'un "sınırlı rasyonel" mefhumu koyularak, yatırımcı kararlarının ne türlü unsurlardan etkilendiği, davranışsal finans perspektifi ile açıklanmaya çalışılmıştır. Araştırma, tarama türünden betimsel bir çalışmadır. Üç bölümden oluşan araştırma metninin birinci bölümünde konuya ilişkin tanım ve kavramlara, ikinci bölümünde psikolojik olgular ve davranışsal eğilimlere, üçüncü ve son bölümde ise davranışsal finans teorilerine ait literatür taramasına yer verilmiştir. 1776 yılında Adam Smith, Milletlerin Zenginliği adlı eserini yayınladığı ve iktisat ilminin bir anlamda hüviyet kazanmaya başladığı o tarihlerden bu yana, insan ve onun bu ilim açısından tanımlanış biçimi, dönem dönem sorgulansa da bu sorgulamaların davranışsal iktisadın ortaya çıkışı ve onun "rasyonel insan" kavramına getirdiği bakış açısı ile kuvvetli bir ivme kazandığı aşikârdır. Bu bağlamda Simon, Katona, Leibenstein, Kahneman, Camerer vb. gibi bilim insanlarının katkıları ile ekonomi ile psikoloji bilimi arasında bir bağ kurulduğu söylenebilir. Kahneman ve Tversky'nin Beklenti Teorisi, Etkin Piyasalar Hipotezi ve Beklenen Fayda Teorilerine göre bireylerin yatırım kararlarını ya da ekonomik karar alma süreçlerini, yapmış oldukları ampirik testler ve bu testler aracılığıyla ortaya konan bulgular açısından daha gerçekçi ve kapsayıcı şekilde ortaya koymuştur. Araştırmanın sonuçları itibariyle, "sınırlı rasyonel" kavramı ile "sınırsız rasyonel" varsayımına nazaran daha fazla örtüştüğü gözlenen bireylerin ekonomiye muhataplık teşkil edecek birtakım kararlar alırken, kendi psikolojik ve zihinsel değerlendirme mekanizmalarından etkilenerek birtakım tercihlerde bulundukları söylenebilir. Bununla birlikte tüketicilerin, yatırım yaparken ya da yatırım öncesi birtakım değerlendirmelerde bulunurken kendi psikolojik önyargılarını ve ne türlü zihinsel süreçlerden geçebileceklerini tahlil edebilmeleri önem arz etmektedir. Kendi zihinsel önyargı tuzaklarını fark ederek hareket eden yatırımcının hem kararları öncesi sağlıklı bir muhakeme fırsatı bulacağı hem de bu sağlıklı değerlendirme sonucu aldığı kararların başarı yüzdelerinin de artacağı bir gerçektir. Anahtar Kelimeler: Davranışsal İktisat, Davranışsal Finans, Rasyonel İnsan, Sınırlı Rasyonellik, Beklenti Teorisi