Analitik hiyerarşi süreci ve tam sayılı doğrusal programlama ile savunma sanayii projelerinde alt yüklenici seçimine yönelik karar destek modeli

Bu çalışmada, savunma sanayii sektöründe uzun ve karmaşık bir süreç olan alt yüklenici seçim probleminin sektörün özellikleri göz önünde bulundurularak belirlenen bir kriter seti çerçevesinde Analitik Hiyerarşi Süreci (Analytic Hierarchy Process, AHP) ve Tam Sayılı Doğrusal Programlama (TDP) yöntemleri kullanılarak modellenmesi amaçlanmıştır. Alt yüklenici seçimi problemi, çok sayıda kriterin dikkate alınmasını gerektiren karmaşık bir karar verme problemidir. Çok kriterli karar analizlerinde göz önünde bulundurulması gereken kriterler, sektöre ve projeye bağlı olarak değişkenlik göstermektedir. Bu çalışmada geliştirilen karar destek modelinde kullanılan 27 kriterli bir kriter seti, savunma sanayii projelerinde tecrübeli uzmanların görüşleri ve literatür taraması ışığında oluşturulmuştur. Savunma sanayii projeleri büyüklüklerinden dolayı birden fazla alt proje olarak değerlendirilebilmektir. Bu parçaların alt kırılımları da proje yapısına uygun bir şekilde daha aşağı seviyelere doğru genişletilebilir. Alt yüklenici seçimleri birden fazla parça için, her bir parçanın karakteristikleri göz önünde bulundurularak tanımlanmalıdır. Çalışmada savunma sanayii projelerinde alt yüklenici seçiminde kullanılacak geniş bir kriter kümesi tanımlanmış, proje parçalarının özelliklerine göre en uygun kriterlerin bu küme içerisinden seçilerek AHP için girdi oluşturulmasının yöntemi tanımlanmıştır. Türkiye'de faaliyet gösteren bir savunma sanayii firmasında yürütülen örnek bir proje vaka çalışması olarak kullanılmıştır. Projenin alt yükleniciye verilmesi planlanan üç ana parça altında toplam altı alt parçası için dört aday alt yüklenici firma değerlendirilmiş, her bir proje alt parçası için önemli görülen kriterler ile AHP uygulanmış, aday alt yüklenici firmaların ne derece uygun olduğunu gösteren ağırlıkları hesaplanmıştır. Bu şekilde projenin belirli parçalarının tek bir alt yükleniciye verilmesi yerine her bir parçanın karakteristikleri göz önünde bulundurularak en uygun alt yükleniciye verilmesi adına bir ağırlıklandırma elde edilmiştir. Devamında, TDP ile altyüklenici seçimine yönelik proje özelliklerine göre belirlenen kısıtların değerlendirme sürecine dahil edilmesi sağlanmıştır. AHP ağırlıklarının bu kısıtlar ile beraber değerlendirileceği bir optimizasyon modeli kurulmuştur. Projenin parçalara bölünerek AHP ve TDP metotlarının beraber uygulanmasıyla, karmaşık olan alt yüklenici seçim sürecini basitleştirecek ve en uygun çözümü verecek bir model geliştirilmesi hedeflenmiştir. Bu yöntemlerin alt yüklenici seçiminde kullanımına yönelik çıkarımlar ve örnek vaka çalışmasının sonuçları çalışmanın sonuç kısmında tartışılmıştır.