Değişen makroekonomik koşullarda banka kredilerinin yeniden yapılandırılma potansiyelinin Türk bankacılık sektörü üzerindeki etkileri

Son yıllarda süreklilik kazanan kur artışı, yükselen enflasyon ve artan faiz oranları ile değişen makroekonomik koşullarda, banka kredilerinin geri ödenmesinde yaşanan problemlerin arttığı, bu nedenle yakın izlemedeki krediler ve donuk alacaklarda ciddi artışlar olduğu bilinmektedir. Bankalar sorunlu kredi ile mücadelede çeşitli yöntemler kullanmakta olup, bu önlemlerin başında kredilerin yeniden yapılandırılması gelmektedir. Sorunlu alacaklarının tahsil kabiliyetini arttırmak, ödeme güçlüğü yaşayan borçluların kredilerinin sorunlu hale gelmesini önlemek adına yaygın şekilde kullanılan yeniden yapılandırmalar, kısa vadede taraflara nefes aldırmakla beraber uzun vadede geri ödeme problemlerini çözmeyen ve tekrarlayan bir yapıya dönüşerek bankaların varlık kalitesindeki belirsizliliği arttırmaktadır. Aynı zamanda kaynak maliyetlerinin giderek arttığı günümüzde yeni ve daha karlı müşterilere verilebilecek kaynakların yetersiz borçlulara kullandırılmasına devam edilmesi, bankaların karlılık algılarına zarar vermektedir. Bu çalışma ile Türk bankacılık sektöründe artarak devam eden vade uzatımı, yeni ödeme planının oluşturulması, ödemesiz dönemler verilmesi ya da bu dönemlerin uzatılması, faiz oranlarının düşürülmesi, anapara ve faiz ödemelerinin ertelenmesi veya kısmen ya da tamamen vazgeçilmesi vb. gibi imtiyazlar verilmek suretiyle uygulanan yeniden yapılandırma önlemlerinin bankacılık sektörüne karlılığına etkileri, karlılık göstergelerinden olan aktif karlılık (ROA) ve özkaynak karlılığı (ROE) üzerinden incelenmiş, ayrıca, kamu, özel ve yabancı banka grupları nezdindeki farklılıklar ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda, Türk bankacılık sektörü 2009:1 çeyrek – 2020:3 çeyrek döneminde faaliyet gösteren 14 mevduat bankasına ait bilanço, gelir tablosu ve dipnotları kullanılarak hesaplanan 11'i bankaya özgü, 4'ü ise makroekonomik değişkenden oluşan dengeli panel veri setiyle HEKK, Sabit Etkiler ve Tesadüfi Etkiler modelleri kullanılarak panel veri analizi yapılmıştır. Analiz sonuçlarına göre, Türk bankacılık sektöründe yeniden yapılandırılan kredilerin, bankacılık sektörü aktif karlılığı (ROA) ve özkaynak karlılığı (ROE) üzerinde anlamlı ve negatif etkisi olduğu tespit edilmiştir. Buna göre, %5 anlamlılık seviyesinde yeniden yapılandırılan krediler oranındaki %1'lik artış Türk bankacılık sektörü aktif karlılığında (ROA) %0.04'lük bir azalışa, Türk bankacılık sektörü özkaynak karlılığında (ROE) ise %0.24'lük bir azalışa neden olmaktadır. Analizde yer verilen diğer bağımsız değişkenlere ilişkin sonuçlar incelendiğinde, Türk bankacılık sektörü aktif karlılık oranı (ROA) ve özkaynak karlılık oranı (ROE) ile faiz dışı gelirlerin toplam aktife oranı (FDGTA) , özel karşılıklar sonrası faiz gelirlerinin toplam aktife oranı (FGTA), toplam mevduatın toplam aktife oranı (MevO), özkaynakların toplam aktife oranı (ÖzsO) ve enflasyon oranı (TÜFE) ile anlamlı ve pozitif; genel giderlerin toplam aktife oranı (DiğFGO), toplam kredilerin toplam aktife oranı (KrediO), takipteki krediler oranı (TakipKO) ve mevduat faiz oranları (FAİZ ) ile anlamlı ve negatif ilişki olduğu; likidite oranı (LikitAO), GSYİH büyüme oranı (GSYİH) ve döviz kuru (KUR) değişkenleri ile ise, anlamlı bir ilişkinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Bankacılık sektörü alt grupları olan kamu, özel ve yabancı bankalar nezdindeki farklılıkları ortaya koymak adına yapılan analiz sonuçlarına göre ise; özel sermayeli bankalarda yapılandırılan krediler oranı ile aktif karlılık oranı (ROA) ve özkaynak karlılık oranı (ROE) arasından anlamlı ve negatif; yabancı sermayeli bankalarda yeniden yapılandırılan krediler oranı ile aktif karlılık oranı (ROA) arasında negatif bir ilişkinin varlığı tespit edilmiştir. Kamu bankaları için yapılan test sonuçlarına göre anlamlı ilişki tespit edilememiştir.