Demir madeni işletmesi çevresindeki doğal alanlarda yayılış gösteren yem bitkisi türlerinin ağır metal içeriklerinin araştırılması ve fitoremediasyon kapasitelerinin değerlendirilmesi: bingöl-avnik örneği

Madenler ekonomik değeri yüksek, yenilenemeyen kaynaklar olmalarından dolayı ülke ekonomisi için oluştukları yerlerden çıkarılmak zorundadır. Ülke ekonomisi açısından büyük önem arz eden maden işletmelerinin çevre üzerindeki etkileri büyük önem taşımaktadır. Maden sahalarındaki doğal bitki türlerinin taranması, fitoremediasyon yaklaşımları için uygun bitkilerin belirlenmesini sağlayabilme gibi avantajlar taşımaktadır. Bu çalışmada Bingöl ili, Genç ilçesinde bulunan 15 yıldır işletilen Avnik demir madeninin çevresindeki doğal alanlarda yayılış gösteren yem bitkisi türlerinin ağır metal içeriklerinin araştırılması ve fitoremediasyon kapasitelerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda sahadan altı baklagil, beş buğdaygil ve bir gülgiller familyasına ait (Lathyrus sphaericus Retz., Trifolium campestre Schreb., Trifolium nigrescens Viv., Trifolium arvense L., Vicia cracca L., Lotus gebelia Vent., Poa bulbosa L., Bromus tectorum L., Aegilops neglecta Req. Ex Bertol., Calamagrostis pseudophragmites (Haller) Koeler, Stipa capensis Thunb. Sanguisorba minör L.) 12 farklı tür toplanmıştır. Bitkilerin kök, gövde, yaprak ve generatif kısımlarında Al, Co, Cr, Cu, Fe, Mn, Ni ve Zn içerikleri belirlenmiştir. Fitoremediasyon kapasitelerinin araştırılması için Translokasyon Faktörü (TF) değeri ve Biyokonsantrasyon faktörü (BCF) değerleri hesaplanmıştır. L. sphaericus ve V. cracca'da TFCr, Fe, Mn, Ni, Zn>1, T. nigrescens'te TFAl, Co, Cu, Cr, Fe, Mn, Ni>1, L. gebelia'da TFAl, Co, Cu, Cr, Mn>1, P. bulbosa ve S. capensis'te TFCu>1, B. tectorum'da TFCr, Mn, Ni>1, A. neglecta ve C. pseudophragmites'te TFMn>1 ve S. minor'da TFAl, Co, Cu, Cr, Fe, Mn, Ni, Zn>1 olarak belirlendiği için bu türlerin fitoekstraksiyon potansiyeli olduğu düşünülmektedir. Özellikle Cr elementi için BCFkök değerleri T. campestre (38,91), P. bulbosa (17,80), A. neglecta (22,9) ve S. capensis (21,30) türlerinde oldukça yüksek çıkarak bu türlerin Cr için fitostabilizasyonda kullanılma durumlarını güçlendirmektedir. Maden sahasından toplanan bu türlerden bazılarının fitoremediasyon için umut verici olduğu düşünülmekle birlikte saksı denemelerinde tek element toksitesi ile yapılacak çalışmalar türlerin fitoekstraktör ya da fitostabilizatör olmaları konusunda daha net bilgiler sunacaktır.