Denetleyen ve denetlenen gözüyle ders denetimi: Okul müdürleri ve öğretmenlerin değerlendirme ve görüş farklılıkları

Bu araştırmada, okul müdürleri ile öğretmenlerin ders denetimine ilişkin algı ve beklentilerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışma, ders denetimlerinin gerekliliği, odaklandığı boyutlar, işlevi, denetimi gerçekleştiren kişilere yönelik tercih ve yeterlik algıları, denetimlerin sıklığı, kullanılan denetim teknikleri, sürecin sınırlılıkları ve denetimlerin öğretmenlerin mesleki gelişimine katkısı gibi boyutları kapsamaktadır. Araştırma, nicel ve nitel verilerin birlikte kullanıldığı betimsel bir desenle yürütülmüştür. Nicel veriler, 2023–2024 eğitim-öğretim yılında Millî Eğitim Bakanlığına bağlı kamu okullarında görev yapan 50 okul müdürü ve 133 öğretmenden elde edilen anketlerle toplanmış; bulgular betimsel istatistikler ile analiz edilmiştir. Nitel veriler ise 8 öğretmen ve 8 okul müdürleriyle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler yoluyla elde edilmiş ve içerik analiziyle çözümlenmiştir. Bulgular, hem öğretmenlerin (%70) hem de okul müdürlerinin (%82) çoğunluğunun ders denetimlerini gerekli gördüğünü, ancak mevcut denetimlerin odağına ilişkin algıların önemli ölçüde farklılaştığını göstermektedir. Okul müdürleri denetimi ağırlıklı olarak rehberlik temelli bir süreç olarak tanımlarken, öğretmenler büyük oranda denetimi kontrol odaklı ve baskı unsuru taşıyan bir uygulama olarak görmektedir. Hem müdürler hem öğretmenler ideal ders denetimlerinin odağında "rehberlik" ve "personeli geliştirme" boyutlarının yer alması gerektiği konusunda büyük ölçüde uzlaşmakta; buna karşın mevcut uygulamaların bu idealden uzak, daha çok biçimsel ve evrak ağırlıklı yürütüldüğünü ifade etmektedir. Araştırma sonuçları, ders denetimini kimin yapması gerektiği konusunda da farklılaşan algılar olduğunu ortaya koymaktadır. Okul müdürleri denetimi kendi görev ve sorumluluk alanlarının doğal bir parçası olarak görürken; öğretmenler daha çok özdenetim, branş bazlı denetim ve alan uzmanlarının sürece dâhil olduğu modelleri tercih etmektedir. Okul müdürleri kendi denetim yeterliklerine ilişkin algılarında görece iyimser bir tutum sergilerken, öğretmenler müdürleri branş bilgisi, nesnellik ve rehberlik yeterlikleri açısından çoğunlukla yetersiz bulmaktadır. Öğretmenlerin önemli bir kısmı ders denetim sürecini stresli, sınırlı ölçüde geliştirici ve çoğu zaman mesleki gelişime katkı sağlamayan bir süreç olarak değerlendirmektedir. Genel olarak bulgular, Türkiye'de ders denetimi uygulamalarında mevcut durum ile ideal olarak arzu edilen rehberlik ve gelişim temelli model arasında belirgin bir uçurum bulunduğunu göstermektedir. Çalışma, denetim süreçlerinde standartların netleştirilmesi, denetleyicilere yönelik hizmet içi eğitimlerin güçlendirilmesi, branş temelli ve geri bildirim odaklı denetim modellerinin geliştirilmesi ve öğretmenlerin mesleki gelişimini önceleyen daha katılımcı denetim yaklaşımlarına ihtiyaç olduğunu ortaya koymaktadır.