Depremden etkilenen psöriazis hastalarında travmatik stres, anksiyete, depresyon ve uyku kalitesinin depremden etkilenen sağlıklı kontrol grubuyla karşılaştırılması

Psöriazis gibi cilt hastalıklarının ruhsal hastalıklarla ilişkisini incelemek amacıyla son yıllarda bazı çalışmalar yapılmıştır. Az sayıda çalışma savaş dönemlerinde psöriazis prevalansını ve psöriazis ile savaşın tetiklediği travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) arasındaki ilişkileri araştırmıştır. Ancak literatüre baktığımızda psöriazis ile depremin tetiklediği TSSB, travmatik stres, depresyon, anksiyete, uyku kalitesi arasındaki ilişki üzerine yapılan çalışmalar çok azdır. Psöriazis, özellikle fiziksel görünürlüğü nedeniyle hastaların psikolojik ve sosyal yönleri üzerinde derin etkileri olabilen bir hastalıktır. Bu hastalarda yaşam kalitesi bozulur ve ruhsal hastalığa sahip kişilerle benzer biçimde damgalanma yaşayabilirler. Psöriazis hastalarında depresyon, anksiyete bozukluğu, TSSB, uykusuzluk gibi çeşitli ruh sağlığı hastalıklarına rastlanır. Çeşitli ruhsal hastalıklar da psöriazisin ortaya çıkışını tetikleyebilir ve atakların şiddetini artırabilir. Psöriazis ve ruhsal bozuklukların bir arada bulunması hastalıkların gidişatını olumsuz etkileyebilir. Psöriazis hastalarındaki ruhsal hastalığın erken teşhisi ve risk faktörlerinin tespit edilmesi sağlıkla ilişkili yaşam kalitesinin ve klinik sonuçların iyileştirilmesi açısından önem arz edebilir. Çalışmalar, stresli yaşam olaylarının psöriazisin başlangıcı, alevlenmesi ve nüksetmesi üzerindeki etkisini göstermiştir. Bu çalışmamızda 6 Şubat 2023 depremlerinden etkilenmiş psöriazis tanılı hastaların depremden etkilenme düzeylerinin depremden etkilenmiş sağlıklı kontrol grubu ile karşılaştırılmasını amaçladık. Çalışmamız kesitsel, karşılaştırmalı bir anket çalışması olup, çalışmamızın örneklemi Adıyaman Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi dermatoloji polikliniğine başvuran depremden etkilenen psöriazis tanılı hasta grubu ile depremden etkilenen sağlıklı kontrol grubundan oluşturuldu. Yapılan birebir görüşme ve muayenelerden elde edilen Sosyodemografik Veri Formu, Beck Depresyon Envanteri, Beck Anksiyete Ölçeği, Pittsburgh Uyku Kalite İndeksi (PUKİ), DSM-5 için Travma Sonrası Stres Bozukluğu Kontrol Listesi ölçeği (PCL-5) kullanıldı. Sağlıklı kontrol grubu herhangi bir psikiyatrik ve dermatolojik hastalığı olmayan 6 Şubat depremlerinden etkilenmiş kişilerden oluşturuldu. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS 24.0 paket programı kullanıldı ve istatistiksel anlamlılık düzeyi (p değeri) 0.05 ya da altı olarak belirlendi. İçleme ve dışlama kriterleri esas alınarak çalışmaya, 86 hasta (52 kadın, 34 erkek) ve 86 sağlıklı kontrol (54 kadın, 32 erkek) dahil edildi. Kontrol grubu ile hasta grubu arasında yaş ortalaması ve cinsiyet dağılımı açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılık yoktu (p>0.05). Hasta grubunun eğitim ve çalışma durumunun kontrol grubuna göre daha düşük olduğu (p<0.001) saptanırken, medeni durum açısından ise psöriazis hasta grubu ile sağlıklı kontrol grubu arasında istatistiksel olarak anlamlı farklılık saptanmadı (p=0.166). Psöriazis hasta grubunda ailede dermatolojik hastalık sağlıklı kontrol grubuna göre anlamlı düzeyde daha yüksek saptandı (p=0.013). TSSB olmayan grupta sistemik hastalık eştanısı oranı TSSB olan gruba göre anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p=0.032). TSSB olan grupta ailede dermatolojik hastalık TSSB olmayan gruba göre daha yüksek saptandı (p=0.032). TSSB olmayan grupta yaş ortalaması TSSB olan gruba göre anlamlı düzeyde yüksek saptandı (p=0.002). TSSB grubunda Beck Depresyon Envanteri puanı ortalaması, Beck Anksiyete Ölçeği puanı ortalaması, Pittsburgh Uyku Kalitesi Ölçeği (PUKİ) toplam puan ortalaması TSSB olmayan gruba göre anlamlı düzeyde yüksek saptandı (sırasıyla p=<0.001, p=<0.001, p=0.005). TSSB grubunda TSSB yeniden yaşantılama, TSSB kaçınma, TSSB negatif duygulanım, TSSB hipervijilans puan ortalamaları TSSB olmayan gruba göre anlamlı düzeyde yüksek saptandı (sırasıyla p=<0.001, p=<0.001, p=<0.001, p=<0.001) Psöriazis hastalarında yaş ile hastalık süresi (p=0.014) arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptandı. Psöriazis hastalarında yaş ile Beck Depresyon Envanteri, Beck Anksiyete ile PUKİ toplam puan ortalamaları arasında (sırasıyla p=0.008, p=0.005, p=0.004) ile TSSB yeniden yaşantılama, TSSB kaçınma, TSSB negatif duygulanım, TSSB hipervijilans puan ortalamaları (sırasıyla p=0.001, p=0.049, p<0.001, p=0.000) arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki saptandı. Psöriazis hastalarında Beck Depresyon Envanteri puanları ile Beck Anksiyete ve PUKİ toplam puan ortalamaları arasında (sırasıyla p<0.001, p<0.001) ve TSSB-yeniden yaşantılama, TSSB-kaçınma, TSSB-negatif duygulanım, TSSB-hipervijilans puan ortalamaları (sırasıyla p<0.001, p<0.001, p<0.001, p<0.001) arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptandı. Psöriazis hastalarında Beck Anksiyete puanları ile Beck Depresyon ve PUKİ toplam puan ortalamaları arasında (sırasıyla p<0.001, p<0.001), TSSB alt gruplarının tamamıyla (p<0.001) arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptandı. Psöriazis hastalarında PUKİ toplam puan ortalamaları ile TSSB alt grup puan ortalamalarının tamamıyla (p<0.001) arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki saptandı. Çalışmamızın bulguları, psöriazis grubunda yaş arttıkça depresyon, anksiyete, uykusuzluk ve TSSB'nin daha az göründüğünü göstermiştir. TSSB olan grupta depresyon ve anksiyete düzeyleri daha yüksek, uyku kalitesi daha kötü olarak bulunmuştur. Ayrıca depresyon, anksiyete, TSSB, uyku kalitesi düzeyleri, psöriazis hastalarında sağlıklı kontrollere göre anlamlı bir farklılık göstermemiştir. Anahtar Kelimeler: Deprem, psöriazis, travma sonrası stres bozukluğu