Derekuşunun (Cinclus cinclus) dağılım dinamiklerinin filocoğrafya ve ekolojik niş modeli ile araştırılması

Dünyada gerçekleşen küresel iklim değişimine canlılar farklı biyolojik cevaplar vermektedirler. Son buzul ve buzullar arası dönemler özellikle Palearktik Bölge'de dağılım gösteren türlerin günümüz dağılımlarını oluşturmasında büyük önem taşımaktadır. Bu noktadan hareketle birçok çalışma küresel ısınmanın da türlerin dağılımını etkileyeceğini göstermektedir. Küresel iklim değişiminin en önemli etkisi tür dağılımındaki değişimler olarak değerlendirildiği için, bu durumun birçok tür açısından test edilmesi artık kaçınılmaz bir gereksinimdir. Bu tez çalışmasında Palearktik Bölge'de geniş bir dağılıma sahip, akarsulara bağımlı bir tür olan Derekuşu (Cinclus cinclus) model organizma olarak ele alınmıştır. Türün dağılımı geçmiş dönemler (Son Buzullar Arası, Son Buzul Maksimumu, Orta Holosen) için ekolojik niş modelleme ile tahminlenmiş ve geçmiş hakkında çıkarımların güçlenmesi için daha önce yayınlanmış mitokondrial DNA dizileri ile (Kontrol bölgesi, ND2, Cyt-b gen bölgeleri) Bayes temelli demografik analizler gerçekleştirilip sonuçları birleştirilerek tarihsel sığınakları tespit etmek amaçlanmıştır. Aynı zamanda türün gelecekteki olası karbon salınımı senaryolarına göre dağılabileceği alanlar da ekolojik niş modelleme ile tahmin edilmiştir. Sonuçlar, demografik analizler ile ekolojik niş modeli tahminlerinin tutarlı olduğunu göstermiştir. Son Buzul Maksimumundan sonra etkin popülasyon büyüklüğünde bir artış olmuş ve Son Buzullar arası dönemde dikkat çeken allopatrik bir Kafkas bölgesi sığınağı bulunmuştur. Bu çalışma, Pleistosen döneminde farklı zaman dilimlerinde gerçekleşen iklimsel salınımlar sırasında çoklu sığınakların kanıtlarını göstermektedir. Gelecek iklim senaryolarına bakıldığında tür oldukça geniş bir alanda dağılım göstermesinden dolayı dramatik bir daralma yaşanmamış fakat alansal olarak bir daralma göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Biyocoğrafya, Hayvan coğrafyası, Tür dağılımları, Tarihsel biyocoğrafya, Filocoğrafya, İklim değişimi, Derekuşu, Cinclus cinclus