Destekten yoksun kalma tazminatının hesaplama esasları

Destekten yoksun kalma tazminatı, TBK m.53'de düzenlenmiş ölüm nedeniyle talep edilebilen bir tazminat türüdür. Özü itibariyle destekten yoksun kalma tazminatı aslında bir varsayımın hesaplanmasıdır. Bu nedenle de hesaplamaya esas alınan varsayımlar sıkça tartışma konusu olmuştur. Desteğin ölümü sonrasında, eş ve çocuklar ile desteğin anne babasının destekten yoksun kalacağı karine olarak kabul edilir. Hak sahiplerinin destek paylarının nasıl dağıtılacağına dair uygulamada bir birlik yoktur. Yargıtay'ın bu yönde yol gösterici kararlar vererek, uygulamada bir birlik sağlaması gerekmektedir. Tazminat hesabına esas kazanç, desteğin sağlığında yaptığı işe göre belirlenir. Desteğin kendi işyeri olması halinde, desteğin bu işyerine kendi fiziksel ve düşünsel katkısı kazanç belirlenirken dikkate alınır. Desteğin ücret karşılığı çalışması halinde, aldığı ücret ve süreklilik arz eden ödemeler kazanca esas alınır. Fazla çalışmalar da süreklilik arz ediyorsa, fazla çalışma ücretleri de kazanca dahil edilir. Kanımızca süreklilik arz eden fazla çalışmaların tanık beyanları ile ispatı da mümkündür. Desteğin ve hak sahiplerinin olası bakiye ömür süreleri ise Yargıtay'ın bu konudaki içtihat değişikliği sonrasında TRH 2010 tablosuna göre belirlenmektedir. Hukukumuzda son dönemde uygulama alanı bulmuş iki adet tazminat hesap yöntemi mevcuttur. Uzun yıllardır yargı tarafından kabul edilen yöntem progresif rant hesabı yöntemidir. Bir diğer yöntem ise aktüeryal yöntemdir. Aktüeryal hesap yönteminde ZMSS Genel Şartları uyarınca %1,8 teknik faiz kullanılmıştır. Bu yöntem yalnızca trafik kazalarında, sigorta şirketleri yönünden yapılan hesaplamalarda kullanılmıştır. Genel Şartlarının iptali sonrasında ise progresif rant hesabı yöntemine geri dönülmüştür. Çalışmamızda son yıllarda kullanılan yöntemler ile de nasıl hesaplama yapıldığı anlatılmış, hesaplama sonuçları mukayese edilmiştir. Yargıtay'ın son içtihat değişiklikleri ve AYM'nin iptali kararı sonrasında TRH yaşam tablosu ve progresif rant yöntemi ile hesaplama yapılacaktır. Bu yöntemin diğer yöntemlerden daha yüksek bir sonuç verdiği tespit edilmiştir. Destekten yoksun kalma tazminatı hesaplanırken, hesap tarihinde bilinen veriler esas alınır. Bu nedenle tazminat miktarı değişen asgari ücretlere göre yeniden hesaplanır. Ancak bu şekilde güncellenerek hesaplanan tazminata, olay tarihinden itibaren faiz işletilmektedir. Kanımızca bu yöntem zararın mükerrer olarak güncellenmesine sebebiyet vermekte ve hak sahipleri tarafından sebepsiz zenginleşmeye yol açmaktadır. Bu iki yöntemden biri uygulanmalıdır. İlk yöntemde tazminat olay tarihi itibariyle hesaplanarak, bu tarihten itibaren faiz işletilmelidir. İkinci yöntemde ise tazminat hesap tarihi itibariyle hesaplanarak, hüküm tarihin itibaren faiz işletilmelidir. Bu konuda zarar görenlere seçimlik hak verilebilir. Sorumluların dava açılmadan önce yapmış olduğu, tazminat miktarının tamamını karşılamayan ödemelere, yetersiz ödemeler denmektedir. Yargıtay'a göre bu tür ödemeler ödeme tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile mahsup edilmelidir. Ancak tazminat her yıl değişen asgari ücretlere göre güncellenmekte, yasal faiz ise asgari ücret artışların çok altında kalmaktadır. Bu nedenle yapılan ödeme her geçen yıl değersizleşmektedir. Kanımızca yapılan ödeme, ödeme tarihine göre değerlendirilmelidir. Ödenen tutar, tazminatın yüzde kaçını karşılıyor ise tazminatın o oranda ödendiği kabul edilmelidir.