Duhok bölgesi illeri için referans bitki su tüketiminin farklı eşitliklerle elde edilmesi

Kürdistan bölgesinde tarımsal üretim için su yönetimi en önemli kaynaktır. Bitki su gereksinimi ve evapotranspirasyonun (ET) (yani terlemesinden kaynaklanan su tüketimi ve toprak buharlaşmasının) belirlenmesi tarımsal verim üzerinde doğrudan etkilidir. Öncelikle bu araştırma Duhok bölgesinde yer alan Duhok, Zakho, Akre, Amedi, Sumeel, Bardarash, Bamerne, Kanimase ve Mangesh illerinde bitki su tüketiminin belirlenmesi için yürütülmüştür. Bu amaçla söz konusu illerin iklim istasyonlarından uzun yıllık ve 2018 yılı iklim verileri temin edilmiştir. Doğrudan ET değerlerinin belirlenmesindeki güçlükler nedeniyle tahmin yöntemlerinin kullanılması tercih edilmiştir. Bu amaçla Hargreaves, Blaney-Criddle(FAO), Turc, Priestly-Taylor, Makkink, FAO-56 Penman-Monteith ve Kimberly-Penman yöntemleri kullanılmıştır. Genel olarak, Blaney-Criddle daha yüksek Makking yöntemi ise daha düşük sonuçlar verdiği görülmüştür. Kimberly PM, Hargreaves, Turc ve Priestly-Taylor metodları FAO56 PM metodu ile istatistiksel olarak çoğunlukla aynı grupta toplanmıştır. Sözkonusu 5 yöntem sonuçlarının ortalaması model çıktısı; ortalama sıcaklık, maksimum sıcaklık, minimum sıcaklık, oransal nem, rüzgar hızı ve güneşlenmesi süresi parametreleride model çıktısı olarak alınmış ve çoklu regresyon analizleri yapılmıştır. Çok farklı kombinasyonların denendiği analizde ortalama sıcaklık, oransal nem ve güneşlenmesi süreleri kullanılarak elde edilen model (R2: 0,932) istatistiksel olarak en iyi model olarak belirlenmiştir. Uzun yıllık iklim verileri ile üretilen model 2018 yılı verileri ile test edilmiştir. Sonuç olarak yöre iklim koşulları için üretilen bu model, yüksek doğrulukta ve pratik kullanımı ile hem çiftçilere hem araştırmacılara önemli katkı sağlayacaktır. Anahtar kelimeler: Referans Evapotranspirasyon, Bitki su tüketimi, Duhok, Ref-ET, İklim.