Devletin mekânsallığının yeniden ölçeklendirilmesinde Türkiye'de metropoliten kurumsal düzenlemeler

Bu tez, politika oluşturmanın stratejik mekânları olarak metropoliten alanların küresel kapitalist devletin ekonomi-politiği içindeki değişen yeri ve mekânsallığı arasındaki bağlantıları incelemektedir. Kentsel yeniden yapılanmanın ekonomi-politiği üzerine Türkiye'de metropoliten alanlardaki dönüşümleri araştırmaktadır. Araştırma, Henri Lefebvre'nin mekânın üretimi kuramsallaştırması üzerine inşa edilerek ve Neil Brenner'in devletin yeniden ölçeklendirilmesi kavramsallaştırmasını kullanarak Türkiye'de 1980 sonrası devletin mekânsal yeniden yapılanma süreçlerini analiz etmektedir. Devletin yeniden ölçeklendirilme sürecinin büyükşehir belediyelerinin oluşumu ve işleyişine hangi yollarla katkıda bulunduğunu ve bu kurumların devletin yeniden ölçeklendirilmesini nasıl etkilediğini incelemektedir. Metropoliten alanların küresel sermaye birikimi için dayanak noktaları olarak artan öneminin, ulus devletin yeniden ölçeklendirilmesini ve devlet iktidarının üzerinde örgütlendiği mekânsal ölçeklerin yeniden yapılandırılmasını tetiklediğini ileri sürmektedir. Kapitalist devletlerin temel amacı, metropoliten alanları stratejik olarak sermayenin uluslar üstü ve küresel döngüleri içinde konumlandırmaktır. Bu temelde, Türkiye'de kentsel mekândaki girişimci kentsel yönetim biçimlerinin harekete geçirilmesi, küresel kapitalist devlet kurumlarının kendi bölgeleri içindeki küresel kentler gibi stratejik konumların üretken kapasitelerini yeniden etkinleştirmeye çalıştıkları temel politik bir strateji olarak analiz edilmektedir. Bu şekilde anlaşıldığında, metropoliten alan, devlet iktidarının mekânsallığının yeniden tanımlandığı büyük kurumsal alanları temsil etmektedir. Bu tezle metropoliten kurumsal düzenlemelerinin devletin yeniden ölçeklendirilmesi odaklı teorik yorumunun temel unsurları sunulmuştur. Tez araştırmasına Türkiye'deki metropoliten kurumsal düzenlemelerinin dört kritik yönü rehberlik etmektedir: merkeziyet/ademi merkeziyet, planlama, mali yapı ve denetim mekanizması. Tezde, metropoliten kurumsal düzenlemelerinin merkeziyet odaklı olduğu ve planlama, mali yapı ve denetim mekanizmalarını sermaye birikiminin belirlediği savunulmaktadır. Eleştirel kentsel teori perspektifinden Türkiye'deki neoliberal kentleşme politikalarının analiziyle, kentsel yönetiminde sosyo-mekânsal bağlamın ön planda olması gerektiği öne sürülmektedir.